خانه - کتابخانه - مقالات (برگه 5)

مقالات

حدیث نبرد گدارهای آیزن و سرنگونی تئودرد، شاهپور روهان

حدیث نبرد گدارهای آیزن و سرنگونی تئودرد، شاهپور روهان

روهیریم اثر Gellihana-art

-نوشته: مازیار یگانه

پسرتان تئودرد در مرزهای غربی کشته شده است: دست راست شما، ارتشبد دوم چابک‌سواران.

-دو برج، پادشاه تالار زرین

در ارباب حلقه ها نقل حکایت مرگ تئودرد تنها در همین جمله خلاصه شده است، که بسیار از روایت کتاب قصه‌های ناتمام کوتاه‌تر است. در این مقاله روایت کامل نبرد گدارها را به طور مفصل آورده‌ایم.

تئودن تنها صاحب یک فرزند به نام تئودرد‌ بود. او در سال ۲۹۷۸ د.س چشم به جهان گشود، مادرش شهبانو الف‌هیلد هنگام به دنیا آمدن او درگذشت، تئودرد که وارث شاه محسوب می‌شد عنوان ارتشبد دوم سرزمین چابک‌سواران را به پیش می‌کشید و فولد-غربی زیر لوای او در گودی‌هلم بود. تئودرد به عنوان ارتشبد دوم وظیفه دفاع از آن سرزمین‌ها را برعهده داشت. به هنگام جنگ حلقه و خیانت سارومان، او برای دفاع از سرزمین روهان مبارزه‌ها کرد. در ۲۵ فوریه نبردی موسوم به نبرد گدارها به وقوع پیوست و او بدست نیروهای درنده خوی‌ سارومان کشته شد.

سارومان سفید اثر جان هو

سارومان اثر John Howe

خیانت‌پیشگی سارومان برای روهان بسیار فاجعه‌آمیز و ناگوار بود. او به وضوح اغراضی پلید نسبت به سرزمین چابک‌سواران داشت، روهان را از آن خود می‌دانست و اقدامات بسیاری در جهت استیلا بر آن انجام داد. یکی از تمهیدات شریرانه او هلاک ساختن وارث تئودن بود؛ با مرگ تئودرد روهان در سوگ‌ او به لرزه درآمد. در زیر حکایت سرنگونی تئودرد به تفصیل آمده. گردآوری روایت نبرد گدارها برگرفته از ترجمه بخشی از فصل نبرد گدار های آیزن در کتاب قصه‌های ناتمام است.

مهم‌ترین موانع پیش‌روی سارومان برای فتح آسان روهان عبارت بودند از: تئودرد و ائومر. آنان مردانی قوی‌بنیه و وفادار شاه بودند و نزد او مهر زیادی داشتند چرا که تنها پسر و خواهرزاده‌‌ وی محسوب می‌شدند. و آنان برای کاستی دادن نفوذ بدست آمده توسط گریما به‌هنگام افول سلامت شاه، تمام تلاش‌شان را کردند. این واقعه در بدو سال ۳۰۱۴، به هنگام شصت و شش سالگی تئودن رخ داد، بنابراین بیماری او ممکن است ناشی از امری طبیعی باشد، گرچه روهیریم معمولاً قریب به هشتاد سال یا فراتر از آن زندگی می‌کردند. اما به گمان بسیار سبب بیماری یا تشدیدش به وسیلهٔ زهر مهلک گریما میسر واقع شده است. احساس ضعف و وابستگی تئودن به گریما عمدتاً نتیجهٔ نیرنگ بازی و درایت پیشنهادهای این مشاور اهریمنی بود. سیاست او این بود که مهم‌ترین حریفانش را نزد تئودن بی‌اعتبار سازد و اگر مقدور بود از شر آن‌ها خلاص شود. اما در نهایت ثابت شد که ایجاد تنش میان آن دو امری غیرممکن است. تئودن پیش از بیماری میان خویشان و مردمان خود بسیار محبوب بود و وفاداری تئودرد و ائومر حتی به هنگام فرتوتی شاه استوار باقی ماند. نیز ائومر فردی جاه طلب نبود و عشق و احترامش برای تئودرد (که سیزده سال از او بزرگتر بود) تنها در جایگاه دوم پس از پدر خوانده اش بود. از این رو گریما تلاش کرد آنان را در ضمیر تئودن بازیچه خود کند. یکی علیه دیگری، ائومر را فردی همیشه خواهان افزودن اختیارات خود و شخصی که بی‌مشورت پادشاه و وارثش اقدامی می‌کند، نمایاند. در این مورد هم به موفقیت دست یافت، و ثمره‌اش وقتی به زمین نشست که سارومان سرانجام مرگ تئودرد را رقم زد.

گریما مارزبان

زمانی که در روهان حکایات دقیق نبرد گدارها به وضوح آشکار شد، مسلم گشت که سارومان فرامینی معین داده بود: تئودرد به هر قیمتی باید کشته شود. در نخستین نبرد تمام جنگجویان درنده‌‌خوی او بی‌توجه به دیگر رویدادهای نبرد که می‌توانست شکستی پرتلفات‌تر برای روهیریم به بار بیاورد؛ بی پروا بر تئودرد و محافظانش حمله‌ور شدند. وقتی که تئودرد سرانجام کشته شد، سرکردهٔ سارومان در آن لحظه بسنده کرد و آن‌طور که پیداست سارومان مرتکب خطایی مهلک شد؛ چون بی‌درنگ نیروهای بیشتری را به قصد یورشی عظیم و فوری به فولد غربی نفرستاد، گرچه رشادت‌های گریمبولد و الف‌هلم بر تاخیر او دخیل بود.

اگر یورش به فولد غربی پنج روز زودتر آغاز گشته بود، با تردید کمی می‌توان گفت قشون کمکی ادوراس هرگز به نزدیکی گودی‌هلم نمی‌رسیدند، بلکه در دشت باز همگی محاصره و هزیمت می‌گشتند، و چه بسا حتی خود ادوراس نیز پیش از رسیدن گندالف مورد حمله قرار می‌گرفت و تصرف می‌شد.

نقل است که دلاوری گریمبولد و الف‌هلم بر تاخیر سارومان دخیل بودند، چه، آن‌طور که به اثبات رسانیده شد برایش فاجعه‌آمیز بود. حکایت فوق شاید اهمیت والای آن را دست‌کم گرفته باشد.

آیزن از سرچشمه‌اش بر فراز آیزنگارد به تندی جاری می‌شد اما در زمین پست شکاف، جریان آهسته‌تر می‌شد تا آن‌که به غرب می‌پیچید و با شیب تندی از میان اقلیم به دورترین سرزمین‌های ساحلی گوندور و اِندویت می‌ریخت، اینجا نهر عمیق و تند می‌شد. درست بالای این پیچ غربی، گدار آیزن قرار داشت. در این سو رودخانه عریض و کم‌عمق بود و پیرامون جزیره‌ای بزرگ، روی یک پشتهٔ سنگی‌ که پوشانیده از ریگ‌ها و سنگ‌هایی که شمال بدین سوی آورده بود، به دو شاخه انشعاب می‌یافت. تنها در این‌سو و جنوب آیزنگارد، عبور فوج بزرگ نیروها از رودخانه علی‌الخصوص پیاده‌نظام و سواره‌نظام سنگین میسر بود. بنابراین سارومان از این مزیت برخوردار بود: او می‌توانست قشونش را در هر طرف رودخانه آیزن روانه سازد. اگر علیه او گدارها را نگاه می‌داشتند از دو طرف رودخانه توانایی یورش را داشت. به هر روی، نیروی شرق آیزن سارومان به هنگام نیاز امکان عقب‌نشینی به آیزنگارد را داشتند. از طرفی دیگر اگر تئودرد با قدرتی بسنده جهت پیکار با قشون سارومان یا دفاع از موقعیت غربی، مردانی را آن سوی گدارها گسیل می‌کرد و با شکست مواجهه می‌شدند؛ نمی‌توانستند عقب‌نشینی کنند مگر آنکه به گدارها برگردند در حالی که خصم سایه به سایه دنبال آنان است و به احتمالی نیز در ساحل شرقی منتظر آنان باشد. آنان در جنوب و غرب کنار آیزن هیچ راهی به سوی خانه نداشتند، مگر آن‌که آذوقه کافی برای سفری طولانی از درون گوندور غربی مهیا می‌شد.

یورش سارومان غیرمنتظره نبود اما زودتر از انتظار سر رسید. دیده‌وران تئودرد او را از صف‌آرایی قشون ها در مقابل دروازه های آیزنگارد که عمدتاً (آنگونه که به نظر می‌رسید) در طرف غربی آیزن قرار داشتند، مطلع ساختند. از این رو او نیروهایش را در راه‌های ورود به گدارها، هم شرق و هم غرب، مستقر کرد با مردان خوش بنیه پیاده‌ای که از فولد غربی بسیج شده بودند. او سه دسته از سواران همراه با رمهٔ اسبان و مرکب‌هایی یدکی در کرانه شرقی باقی گذاشت و شخصاً همراه با عمده نیروی سواران خود که شامل هشت دسته و یک دسته کماندار با قصد در هم شکستن نیروهای سارومان پیش از آمادگی کامل‌شان روانه شدند. اما سارومان نه اغراض خود را آشکار گردانیده بود و نه تمام قدرت قشونش را. آنان همان‌گاه که تئودرد عزیمت کرد در حال پیش‌روی بودند. قریب به بیست مایل شمال گدارها تئودرد با طلایه‌داران آنان رویارو شد و با تلفات آنان را هزیمت کرد. اما وقتی برای یورش به قوای اصلی تاخت؛ مقاومت دشوار شد. دشمن در حقیقت برای این واقعه داخل موقعیت‌های خود کاملاً آماده بودند، پشت خندق‌ها نیزه‌داران مستقر شده بودند و تئودرد با ائورد پیشتاز بر سر جای متوقف شد و ایشان تقریباً محاصره شدند چراکه نیروهای جدیدی از آیزنگارد از سوی غرب او را دور می‌زدند.

او از این مخصمه به وسیلهٔ تازش دسته هایش که از پشت سر رسیدند رهایی یافت، اما همچنان که شرق را می‌نگریست بیمناک شد. صبح تیره و مه‌آلودی بود اما نسیمی از سوی غرب مه را از شکاف عقب راند، و او در آن سوی شرق رودخانه نیروهای دیگری را مشاهده کرد که به طرف گدارها می‌شتافتند، گرچه شمار قدرت‌شان قابل حدس نبود. تئودرد بی‌درنگ دستور عقب‌نشینی سواران را داد که رزمایش خوبی دیده بودند و توانستند با اندک تلفاتی دیگر و آرایش خوبی عقب نشینی را سامان دهند. اما نه از شر دشمن خلاص شده بودند و نه زیاد آنان را پشت سر گذاشتند چراکه عقب‌نشینی‌شان دچار معطلی شده بود وقتی که عقبه سپاه زیر لوای گریمبولد با تعقیب‌کنندگان ملزم به رویارویی شدند و بیشتر آنان را عقب راندند. وقتی که تئودرد به گدارها رسید روز داشت سپری می‌شد. او گریمبولد را به سرکردگی نیرو ها در کرانهٔ غربی همراه با پنجاه سوار پیاده‌شده بر جای گذاشت. باقی سواران و توسن‌ها را فوراً به آن سوی رودخانه راهی کرد، مگر دسته خودش: با اینان، نیروهای پیاده‌اش را در جزیره مستقر کرد، تا چنانچه گریمبولد عقب رانده شد، عقب‌‌نشینی‌اش را پوشش دهد. وقتی که فاجعه نازل شد این تدبیر به ندرت کارساز شد. قوای شرقی سارومان با سرعتی غیرمنتظره سرازیر گشتند؛ که بسیار کوچکتر بودند از قوای غربی‌اش، منتها بسیار نیز خطرناک‌تر.

گریمبولد اثر لوکاس دورهام

گریمبولد اثر Lucas Durham

در طلایهٔ آن سواران دون‌لندی و دسته بزرگی از گرگ‌سواران وحشتناک اورکی مستقر بودند که از اسب‌ها می‌هراسیدند. عقبهٔ آنان شامل دو گردان قدرتمند یوروک-هایِ سرتاپا مسلح بودند که آموزش دیده بودند مایل‌های بسیار با سرعت زیادی حرکت کنند. سواران و گرگ‌سواران به رمهٔ اسبان و توسن‌های افساربسته هجوم آوردند و آنها را سلاخی و پراکنده ساختند. یورش ناگهانی یوروک-های فراوان نیروی کرانهٔ شرقی را غافل‌گیر کرد و آنان را از میان برداشت، و سوارانی که به تازگی از غرب گذشته بودند گرچه به سختی پیکار می‌کردند، جملگی گرفتار و مضمحل گشتند و از گدارها در حالی به امتداد آیزن عقب رانده شدند که یوروک‌ها به تعقیب‌شان می‌شتافتند.

همین که خصم به مرز شرقی گدارها تسلط یافت، گروهی از آدم‌ها یا اورک-آدم‌های دهشتناک زره‌پوش که مجهز به تبر بودند، ظاهر شدند (پیداست که با مقصودی اعزام شده بودند). آنان شتابان از دو طرف به جزیره هجوم آوردند. در آن هنگام گریمبولد در کرانهٔ غربی به وسیلهٔ قوای سارومان در آن سوی آیزن با تازشی مواجه شده بود. و وقتی شرق را نگریست صدای پیکار و بانگ پیروزی اورک‌های کریه او را بیم‌ناک ساخت. گریمبولد متوجه تبر زنانی شد که افراد تئودرد را از پستیِ ساحل جزیره به مرکز پشته می‌راندند و او بانگ بزرگ تئودرد را شنید: پیش به سوی من، ائورلینگاس! گریمبولد بی‌درنگ تنی چند از افرادش را که نزدیکش ایستاده بودند برگزید و به سوی جزیره دوید. تازش‌شان به عقبهٔ مهاجمان بسی پرصلابت بود، چه، گریمبولد مردی بسیار توانا و پرمنزلت توانست راهش را به همراه دو تن دیگر به تئودرد سرپا، بر فراز پشته بشکافد. ولی بسیار دیر بود. هنگامی که داشت به کنار او می‌رفت تئودرد با ضربت تبر اورک‌-آدمی عظیم به زمین افتاد. گریمبولد او را کشت و کنار پیکر تئودرد ایستاد و گمان برد او مرده و به زودی خودش هم خواهد مرد، اگر به خاطر رسیدن الف‌هلم نبود چنین نیز می‌شد.

تئودرد اثر WermoongRey

تئودرد اثر WermoongRey

الف‌هلم از ادوراس در امتداد جاده-ستور در حال عزیمت بود و سرکردگی چهار دسته در پاسخ به فراخوان تئودرد را برعهده داشت. او انتظار نبردی را می‌کشید ولیکن نه در چند روز آینده. اما در نزدیکی دوراهی‌ در جاده-ستور که پایینش به گودی می‌رسید ملازمانش در جناح راست به او گزارش دادند که دو گرگ‌سوار در نزدیکی دشت‌ها دیده‌ شده‌اند. او به طرف گودی‌هلم روی برنگرداند آن‌طور که مقصودش بود بلکه با تمام سرعت به گدارها تاخت، چرا که احساس می‌کرد اوضاع روبه‌راه نیست. جاده-ستور پس از رسیدن به جاده-گودی به شمال‌غرب می‌چرخید و وقتی که هم‌سوی گدارها قرار می‌گرفت با شیب تندی به غرب می‌پیچید که با راهی مستقیم به طول دو مایل رهنمود می‌شد. بنابراین الف‌هلم در جنوب گدارها نه چیزی از نبرد بین یوروک‌ها و نیروی عقب‌نشینی‌کرده شنید و نه چیزی دید. وقتی که به آخرین پیج جاده رسید خورشید افول کرده بود و نور رو به نقصان بود و آنجا با اسبان لگام گسیخته و عده‌ای فراری مواجهه شد که با او از فاجعه سخن گفتند. گرچه مردان و اسبانش خسته بودند، او با تمام سرعت ممکن راه مستقیم را تاخت، و وقتی که به دیدرس کرانهٔ شرقی رسید به قشون خود فرمان یورش داد.

اینبار نوبت آیزنگاردی‌ها بود که غافلگیر شوند. آنان صدای سم‌های رعدآسا را شنیدند و آمدن خیل‌ بزرگ‌شان را (آنگونه که به نظر می‌رسید) شبیه سایه‌های سیاه در برابر شرقی که به تیر‌گی گراییده بود، دیدند. با الف‌هلمی که نوک فوج قرار داشت و کنار او درفشی سپید حمل می‌شد که رهنمود آنانی باشد که دنبالش می‌کردند. عده قلیلی از خود ایستادگی نشان دادند. اکثراً به سوی شمال گریختند در حالی که دو دسته از قوای الف‌هلم دنبالشان می‌کردند. الباقی را او پیاده برای محافظت از کرانهٔ شرقی گمارد، اما بی درنگ با مردان دسته خودش شتابان سوی جزیره روانه شد. هم‌اکنون، تبرزن‌ها میان مدافعین بازمانده و حملهٔ بی‌امان الف‌هلم گرفتار شدند، دو کرانه باز هم در دست روهیریم افتاد.

آنان به پیکار ادامه دادند اما پیش از پایان تئودرد به دست آدمی کشته شده بود. خود الف‌هلم به سوی فراز پشته جست و آنجا گریمبولد را در حالی یافت که با دو تبرزن عظیم بر سر تسلط پیکر تئودرد پیکار می‌کرد. یکی را الف‌هلم به چالاکی کشت و دیگری به وسیلهٔ گریمبولد از پای درآمد. آن دو خم شدند تا جنازه را بردارند اما پی بردند که تئودرد باز نفس می‌کشد، منتها او تنها به قدری زنده ماند که کلام آخرش را به زبان بیاورد: «بگذارید اینجا بیاسایم – تا آنگه که ائومر آید از گدارها پاسداری کنم!» شب حکمفرما شد. شیپوری دل‌خراش به صدا درآمد و سپس جملگی سکوت کردند. جلوی حمله به کرانهٔ غربی گرفته شده بود و آنجا خصم به داخل تاریکی مضمحل شده بود. روهیریم گدارهای آیزن را ستاندند اما ضایعهٔ آنان هنگفت بود علی‌الخصوص از فقدان اسب‌ها. شاهپور مرده بود و آنان بی‌رهبر بودند و نمی‌دانستند چه بر سرشان خواهد آمد.

– قصه‌های ناتمام، بخش سوم، نبرد های گدار آیزن

حدیث نبرد گدارهای آیزن و سرنگونی تئودرد، شاهپور روهان

«در آن روزگار سائورون بار دیگر قیام کرده و سایهٔ موردور تا به سرحد روهان رسیده بود. اورک‌ها در نواحی شرقی دست به چپاول، و کشتن یا دزدیدن اسبان گشوده بودند. اورک‌های دیگری از کوه‌های مه‌آلود به سرزمین روهان سرازیر می‌شدند و بسیاری از آن‌ها یوروک‌-های بزرگی بودند که در خدمت سارومان قرار داشتند، هر چند در آن هنگام کسی به سارومان مظنون نبود. مسئولیت عمدهٔ ائوموند در مرزهای شرقی بود؛ و او اسبان را بسیار دوست می‌داشت و او از اورک ها متنفر بود. هرگاه خبر چپاول به او می‌رسید غالباً از حد خشم، دور از احتیاط و با شماری اندکی از سواران برای مقابله می‌راند، و چنین شد که او در سال ۳۰۰۲ از پا درآمد؛ گروه کوچکی از اورک‌ها را به سوی مرزهای امین مویل تعقیب می‌کرد، و وقتی به آنجا رسید سپاهی بزرگ از میان صخره‌ها بر او کمین گشود و غافلگیرش کرد.»

– بازگشت شاه، ضمیمه الف، خاندان ائورل

 

با خواندن متن بالا درمی‌یابیم که ماجرای کشته شدن تئودرد بسیار شبیه به هلاکت ائوموند در مرزهای شرقی روهان است، به گمان نگارنده سارومان در کشته شدن او نیز دخیل بود، با خواندن مقاله بالا متوجه اهمیت و ارزشی که خاندان ائورل در روهان داشتند شدیم. آنان موانعی بزرگ در برابر راه پیروزی سارومان بودند و او تمام تلاشش را برای براندازی آنان کرد؛ پس علت و انگیزه کشتن ائوموند عاری از منطق نیست و با عقل جور در‌می‌آید.

روهیریم اثر woutart

تمهیدی که برای کشتن هر دو به کار رفته به یک نوع است: غافلگیری و محاصره. تئودرد با صف‌آرایی آیزنگاردی‌ها تحریک به حمله به آنان شد، همانطور که چپاول روهان ائوموند را بی‌تاب‌ می‌ساخت و در نتیجه با نیروی اندکی بر آنان هجوم آورد. تعقیب اورک‌ها او را به کمین‌گاه کشاند و به قساوت در امین‌مویل توسط اورک ها درگذشت.

آیا هلاکت ائوموند در مرز های شرقی می‌تواند سارومان را از دخیل بودنش مبرا سازد؟ چرا که او در مرزهای غربی روهان قرار داشت و نه در مرزهای شرقی، همچنین سخن از اورک‌هایی جدا از اورک های سارومان به میان آمده که ملتزمان سائورون بودند. می‌توانیم سارومان را پشت پرده این قضیه نبینیم؟ در پاسخ باید گفت: خیر. سارومان فردی بسیار محتاط بود. او در لو نرفتن خیانت خود احتیاط فراوانی نشان داد که تا گاه جنگ‌حلقه آن را علنی نساخت. پس گمان اینکه در جایی ائوموند را بکشد که مظان اتهام قرار بگیرد خیالی واهی است. او به زیرکی این عملیات را در مرزهای شرقی‌ روهان با کمک اورک‌ها انجام داد تا شکی به سمت او جلب نشود و بتواند به آسودگی از شر سپه‌سالار آسوده شود. شاید ائوموند به خیانت‌پیشگی سارومان پی برده بود که این بلاها بر او نزول کرد، و انگیزهٔ پنهان سارومان برای هلاک ساختنش در این بوده باشد. اگر بخواهیم واکاوی دقیقی در ماجراهای روهان کنیم، گمانه‌زنی ما امر بعیدی به نطر نمی‌رسد.

۲۹۵۷-۸۰ – آراگورن عهده‌دار سفرها و مأموریت‌های بزرگ می‌گردد. وی با هویت مبدل به تنگل اهل روهان و اکتلیون دوم اهل گوندور خدمت می‌کند.

– بازگشت پادشاه – ضمیمه ب، حکایت سالیان

…از طرفی من بیگانه نیستم؛ چون قبلاً بارها در این سرزمین بوده‌ام و همراه فوج چابک‌سوارها، اسب تاخته‌ام، هر چند با اسمی دیگر و قیافه‌ای دیگر. تو را قبلاً ندیده‌ام، چون جوانی، ولی با پدرت ائوموند هم کلام شده‌ام و با تئودن پسر تنگل.

– دو برج، سواران روهان

…تورونگیل غالباً اکتلیون را از اعتماد به سارومان سفید در آیزنگارد بر حذر می‌داشت.

– بازگشت پادشاه، ضمیمه الف، کارگزاران

آراگورن با هویت مبدل خود یعنی تورونگیل سال‌های بسیار در کنار روهیریم بود و به پادشاه تنگل، پدر تئودن خدمت‌های ارزنده کرد، و همانگونه که خود می‌گوید با ائوموند هم مراوده داشته، پس بعید نیست که او تنگل یا ائوموند را از شک خود به سارومان آگاه سازد، همانگونه که به اکتلیون توصیه‌ای مشابه کرد.

نخستین ضربت او بر روهان با حمله به سپهسالار بزرگ چابک‌سواران آغاز شد، با مرگ ائوموند پاره‌ای از قدرت پادشاه درهم شکسته شد و راه پیروزی سارومان هموارتر شد.

 

مرثیه تئودرد:

Nú on théostrum licgeth Théodred se léofa

hæ´letha holdost.

ne sceal hearpan sweg wigend weccean;

ne winfæ´t gylden guma sceal healdan,

ne god hafoc geond sæ´l swingan,

ne se swifta mearh burhstede beatan.

Bealocwealm hafað fréone frecan forth onsended

giedd sculon singan gléomenn sorgiende

on Meduselde thæt he ma no wære

his dryhtne dyrest and maga deorost

اکنون تئودرد عزیز در تاریکی می‌آرمد،

وفادارترینِ سلحشوران.

آوای چنگ سلحشور را بیدار نخواهد ساخت،

و نه آن مرد جام زرین شراب را نگه‌ خواهد داشت،

و نه نیک شاهین دور تالار می‌گردد،

و نه توسن در حیاط پای می‌کوبد.

مرگی اهریمنی مقدر سلحشور نجیب گشته،

خنیاگران اندوهگین، ترانه‌‌ای خواهند سرود

در مدوسلد که او دیگر نیست،

نزد فرمانروایش، عزیزترینش، و نزد خویشانش مجبوب‌ترین.

Simbelmynë

ملکور، در تقابل یا همکاری با دیگر والار؟ دوگانه‌گرایی در جهان تالکین

آراتار (بلندمرتبه ترین نیروهای آردا)
-نوشته: آرش شامرادلو

می‌دانیم که رشته افسانه تالکین به هیچ عنوان یک رمان معمولی نیست و انواع مفاهیم فلسفی و مذهبی در آن موج می‌زند، محققان بسیاری از زمان منتشر شدن کتاب‌ها تا به الآن به این مفاهیم پرداخته‌اند و می‌پردازند. یکی از اصلی‌ترینِ این مفاهیم، خاستگاه و تقابل نیروهای خیر و شر می‌باشد که در این مقاله سعی شده است دیدگاه شخصِ تالکین و تالکین‌شناسان برجسته‌ای همچون تام شیپی و ورلین فلیگر را مورد بررسی و ابهام زدایی قرار دهیم. ارو ایلوواتار یکتا خالق جهان تالکین است که قدرت‌اش به چالش کشیدنی نیست و از طریق موسیقی، آینور و فرزندان را آفریده است که عمدتا جبهه خیر داستان شمرده می‌شوند. در طرف دیگر ما ملکور را داریم، نخستین فرمانروای تاریکی، اولین و قدرتمندترینِ آینور که در سال‌های آغازین جهان به تنهایی چهارده والا را عقب راند. ملکور عامل تمام پلیدی‌های آردا شناخته می‌شود و خود را اینگونه معرفی می‌کند:

شاه مهین منم: ملکور، نخستین و تواناترین جمله والار، که پیش از جهان بود و آن را پدید آورد. اراده من بر آردا سایه افکنده است و هر آنچه در آن است اندک اندک و بی‌گمان به همان سو معطوف می‌شود که من عزم کرده‌ام.

آیا واقعا اینگونه است؟

از سوالاتی که در بخش آینولینداله مطرح میشود این است که چرا ایلوواتار ناهنجاری به نام ملکور را اینچنین قدرتمند آفرید و او را که تجسم و منشا تمام پلیدی هاست را به راحتی از معادله حذف نکرد؟ در ادامه ما این سوال را باز خواهیم کرد و به آن پاسخ خواهیم داد. در این مقاله دیالکتیک هراکلیتوس و هگل و نظرات تالکینیست های سرشناسی همچون تام شیپی و ورلین فلیگر درباب دوگانه‌گرایی و خیر و شر در جهان تالکین را مورد مطالعه قرار خواهیم داد.

بیایید نگاهی به نغمه های آفرینش ایلوواتار داشته باشیم که در ابتدا با شکوه و جلالی شگرف آغاز شد اما سپس توسط ملکور، نغمه خدشه دار گردید و این اتفاق سه بار تکرار شد. پس از آنکه نغمه سوم ایلوواتار توسط ناسازگاری های ملکور رو به زوال می گذارد ایلوواتار خشمگین از جا بر میخیزد و خطاب به آینور به ویژه ملکور میگوید:

آینور توانایند، و تواناترین در میانشان ملکور است؛ اما او بداند و نیز تمامی آینور که من ایلوواتارم، هرآنچه شمایان خوانده اید، من پدیدار خواهم کرد، تا ببینید که چه کرده اید. و تو ملکور خواهی دید که هیچ نغمه ای نواخته نشود اگر منشا و منتهایش در من نباشد، و نیز کسی را یارای آن نیست که به رغم میل من آهنگ را دگرگون کند. چه، آنکه او در این کار کوشد، اثبات میکند جز افزار کاردانی من در تدبیری بی نظیر نبوده، چیزی که خود او نیز تصورش را نکرده است.

اگر بخواهیم این نقل قول از ایلوواتار را به زبان ساده بازگو کنیم، او دارد قادریت مطلق اش را به آینور نشان میدهد و به ملکور گوشزد میکند که هیچ چیزی را مستقل از خواست او نمیتواند خلق کند و اگر چیزی به ظاهر بر خلاف خواست ایلوواتار خلق کرد، در واقع او ناخواسته نقشه های ایلوواتار را جامه عمل پوشانده است.

کمی جلوتر ما این جملات را از طرف ایلوواتار خطاب به اولمو داریم:

نمیبینی که اینک چگونه در این خطه کوچک در ژرفای زمان، ملکور با قلمرو تو میجنگد؟ او به سرمای سخت و گزنده می اندیشد، اما هنوز زیبایی چشمه هایت و نیز آبگیر های زلالت را نتوانسته نابود کند. برف را بنگر و مکر و حیله یخبندان را! ملکور اندیشه آتش و گرمای مهارناشدنی را در سر می پروراند، اما اشتیاق تو را فروننشانده و به تمامی آهنگ دریا را خاموش نساخته است، به جای آن بلندی و شکوه ابر ها را بنگر، و مهی را که دم به دم دگرگون میشود؛ صدای باریدن باران را بشنو! و در این ابرها تو به مانوه نزدیکتر میشوی، به دوستت، که دوست اش میداری.

آنگاه اولمو پاسخ داد: «به راستی آب در این وقت زلال تر از چیزی گشته است که می پنداشتم، و دانه های برف هیچگاه در پنهان ترین زاویه اندیشه ام راه نمیافت، و نه در تمام آهنگ از باریدن باران اثری بود. مانوه را میجویم، تا من و او تا ابد نواهایی از برای خنیاگی تو بسازیم.»

در اینجا ما شاهد این هستیم که ملکور در تلاش برای نابودی دست ساخته های اولموست. او میخواهد همه چیز را یخ ببندد اما تنها کاری که توانست انجام دهد، آفرینش زیبایی های طبیعت، یخ و برف بود. او تلاش کرد همه چیز را بسوزاند اما در عوض، از بخار کردن آب ها ابر و مه را آفرید و باعث نزدیکتر شدن اولمو و مانوه به یکدیگر شد. اتفاقاتی که خواست ایلوواتار بودند اما با همکاری ملکور انجام پذیر شدند.

Heraclitus by Johannes Moreelse

Heraclitus by Johannes Moreelse

در اینجا میخواهم به هراکلیتوس، شاهزاده اِفِسوس، شناخته شده با لقب فیلسوفِ تاریک اشاره ای داشته باشم. او از سمت فرمانراویی به نفع برادرش کناره گیری کرد و زندگی خود را در کوه و دشت و در عزلت ادامه داد.  شهرت وی در تاریخ فلسفه به علت دو نظریه او در بابِ گردش هستی است؛ وحدت اضداد و تغییر و تحول دائمی جهان. ما با نخستین تفکر او کار داریم، وحدت اضداد؛ او میگوید عناصر متضاد، در صورتی که نیروهایشان نزدیک به یکدیگر باشد میتوانند با یکدیگر جمع و مکملِ هم شوند. در واقع همین تضادهاست که جهان را میسازد و گریزی از آنها نیست. از نظر هراکلیتوس تنها واقعیت در جهان همین تضاد و کشمکش در بین عناصر است پس حتی ناهنجاری مانند جنگ را نیز امری معمولی و طبیعی میدانست. هراکلیتوس را به علت تفکراتی که در باب تقابل اضداد داشت،  پایه گذار دیالکتیک میدانند.

Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Georg Wilhelm Friedrich Hegel

گئورک ویلهلم فریدریش هگل از پدیدآورندگان ایده آلیسم آلمانی، نظریات هراکلیتوس را وارد دیالکتیک خود کرد. فلسفه هگل یا بهتر است بگوییم دیالکتیک هگل را میتوان در این جمله خلاصه کرد «هر آنچه در عالم خلقت میبینیم دارای ضدی است. شما نمیتوانید به بی نهایت بدون نهایت، به زندگی بدون مرگ، و به نظم بدون بی نظمی بیندیشید.» برای درک بهتر مفهومِ این جمله مثال ملموس تری میشود زد؛ پاندولی را در نظر بگیرید که وقتی در یک طرف به اوج سرعت میرسد اگر نیرویی بیرونی دخالت نکند تنها نیروی تضاد متقابل میتواند پاندول را متعادل سازد. تضاد ها مکمل یکدیگر هستند؛ شر بدون خیر و خیر بدون شر معنا ندارد. در جهانِ تالکین، پاندول همان آرداست و نیروی بیرونی ارو ایلوواتار میباشد که مستقیما خود را وارد بازی نمیکند، نیرو های مخالف ملکور و چهارده والار هستند و شاید به همین علت ملکور اینچنین قدرتمند آفریده شده است؛ تا معادله برابر باشد. هگل وجود تناقض و تضاد را شرط تکاملِ فکر و طبیعت میدانست و معتقد بود پیوسته ضدی از ضد دیگر متولد میشود. پس خیر و شر در جهان مفاهیمی مطلق نیستند و پیوسته در حال جابجایی و تکامل یکدیگر می باشند. او عناصر را به دو گروه «تز» و «آنتی تز» تقسیم کرد و معتقد بود که از تقابل این دو گروه عناصر وارد مرحله ای عالی تر به نام «سنتز» میشوند. اما این پایان کار نیست و خود سنتز در مرحله بعد تبدیل به تز یا آنتی تز میشود و این چرخه همینطور ادامه دارد.

 تایجیتو، نماد سنتی نیروهای متضاد یین و یانگ

تایجیتو، نماد سنتی نیروهای متضاد یین و یانگ

یین و یانگ نشانگر قطب های متضاد و در عین حال مکمل جهان در فسلفه چین باستان، و به معنای یگانگی تضادها هستند. یین و یانگ تمام عناصر زندگی را در بر می گیرند و مفهومی علت و معلولی دارند یعنی وجودشان وابسته به یکدیگر است. تاریکی بدون نور و خیر بدون شر معنا ندارد. جهان زمانی در بهترین حالت خودش است که در میان یین و یانگ تعادل برقرار باشد. یین معمولا مترادف ماه، زمین، سرما، تاریکی و سلطه پذیری است و یانگ مترادف خورشید، نور، گرما، آسمان و سلطه گری. باور اساسیِ پشت این نماد این است که دو نیروی متضاد در صورتی که بتوانند حالت تعادل را پیدا کنند، میتوانند یک کلِ عالی و برتر بسازند. در هر زمان ممکن است که یین یا یانگ بر دیگری غلبه داشته باشند که این طبیعت آنهاست، نکته مهم این است که در نهایت این دو به رو به تعادل خواهند رفت و هیچگاه غلبه شان بر دیگری آنقدر نخواهد بود که دیگری را محو کند.

در ادامه شما را با این دیالوگ ها از سری فیلم های ماتریکس همراه میکنم:

مامور اسمیت خطاب به مورفیوس:

میدونستی اولین ماتریکسی که ساخته شد به گونه ای طراحی شده بود که جهانی بی نقص برای انسان ها باشه؟ نتیجه فاجعه آمیز بود، هیچکس برنامه رو نپذیرفت و همه نمونه ها نابود شدند. بعضی ها باور داشتند که زبان برنامه نویسی ما برای جهان انسان ها ناکارآمد بود، اما به عقیده من انسان ها واقعیت رو تنها با درد و رنج درک میکنند. دنیای بدون نقص رویایی هست که ذهن انسان تلاش میکنه تا از اون بیدار بشه.

طراح ماتریکس خطاب به نیو:

زندگی تو ناشی از عدم توازن یک معادله هست که البته از برنامه ریزی ماتریکس تفکیک پذیر نیست، تو بوجود آمده از یک نابهنجاری هستی که علی رغم تلاش های بی وقفه ام هنوز نتونستم اون رو از معادله دقیق ماتریکس حذف کنم. با اینکه این مسئله مشکل ساز بوده اما به این معنی نیست که ما انتظار اون رو نداشتیم یا از کنترل ما خارج بوده.

پس بیایید بار دیگر در فرضیات اولیه ای که از سیلماریلیون داریم بیندیشیم؛ ملکور در تقابل با دیگر والار است یا همکاری با آنها؟ آیا ملکورِ بزرگ تنها بازیچه ای در دستان ایلوواتار برای به تعادل رساندن معادله ای به نام آرداست؟ چیزی که خودش و حتی ما نیز فکرش را نکرده ایم؟

خیر و شر، روشن و تاریک در جهان تالکین

Frodo at Mount Doom by Soni Alcorn-Hender

At the end of his journey, the hero of entire LotR book, Frodo, gives up to the power of the ring

هر خواننده دقیق داستان های تالکین، به خوبی دوگانگی هایی را که به داستان شکل میدهند و در آن تنش ایجاد میکنند را احساس میکند.

-ورلین فلیگر

بعضی از خوانندگان رشته افسانه معتقد هستند که تالکین تحت تاثیر از عقاید آگوستین شر را موجودیتی تماما پوچ و تهی در نظر گرفته است، بنابراین شر بنفسه معنایی ندارد. طبق نظر تام شیپی این بازگشتِ شر به پوچی دقیقا زوال و کاستی شر را نشان میدهد.

و اما مورگوت را والار از دروازه های شب بدآن سوی دیوار جهان انداختند، به درون پوچی بی‌زمان.

تالکین وجود یک «شر مطلق» را صریحا رد میکند و در نامه ۱۸۳ اعلام میکند که در داستانش با چیزی به عنوان «شر مطلق» سر و کار ندارد و فکر نمیکند چنین موجودِ کاملا شیطانی وجود داشته باشد. او بیشتر به موجودیت تباه شده اعتقاد دارد، شیطانِ سقوط کرده. سقوط مورگوت قبل از خلقت جهان فیزیکی بود. در جهان تالکین سائورون تا جایی که ممکن است، نزدیک به یک موجود تمام شیطانی نشان داده میشود. او تمام مراحل ظلم و سنگ دلی را پشت سر میگذارد اما باید توجه داشته باشیم که او از مایار آئوله بوده است و آغاز خوبی داشته؛ حداقل از این نظر که علاقه داشت همه چیز را براساس خردِ خود نظم بدهد اما او پا را فراتر از این گذاشت و در حرص و آز برای فرمانروایی غرق شد.

با این همه شیپی این را مورد بحث قرار داده است که تالکین دیدی دو پهلو و حتی متناقض را در مورد شر در داستان هایش ارائه داده است که از عمد ما را وارد یک تنش میکند، از یک طرف طبق عقاید آگوستین یا یگانه گرایی بوئتیوس شر را امری عدمی میداند که مخلوق خداوند نیست بلکه از عدم خیر بوجود می آید اما از طرف دیگر، هماهنگ با دوگانه‌گرایی مانوی، شر را موجودیتی فراتر از پوچی و نیستی میداند که در هستی شناسی و وجودش دارای استقلال و یک وجه و نیروی مثبت است که هم ظرفیت و برابر با خوبیست.[۱] شیپی در این باره استدلال میکند که این پیچیدگی در تعریف از شر خواست خود تالکین بوده است:

توضیح معقولانه و یکباره چنین چیزی ناممکن است، چیزی کاملا نو درباب اخلاق که در دوران پیشین به طور مناسب به آن پرداخته نشده است (هر چند بعضی از نویسندگان در قرون وسطی به این موضوع علاقه نشان داده بودند)… این «چنین چیزی» به طور مشخص مرتبط با تجربه های جنگ صنعتی و کشتار صنعتیِ غیر انسانی در قرن بیستم میباشد… اعتقادی متزلزل به چیزی اشتباه، چیزی شیطانی و فرو نانشاندنی در ذات بشر که هیچ توضیح رضایت بخشی درمورد آن داده نشده است. فانتزی قرن بیستم میتواند بالاتر از تمام پاسخ هایی که تا به حال به این ناهنجاری داده شده است قرار بگیرد. باید این را مورد توجه قرار داد که تصورات تالکین از چه جهات منحصر به فرد و بدیع، و از چه جهات قابل فهم و تشخیص برای عموم است.

-کتاب «جی. آر. آر. تالکین: نویسنده‌ی قرن» اثر تام شیپی

تام شیپی

تام شیپی

شیپی عقیده دارد تالکین با تنظیم یک «دوگانه‌گرایی فعال» در تمام رشته افسانه اش، میان این دو اندیشه نو و سنتی تعادل ایجاد کرده است. از سری مدارکی کفه ترازو را به نفع آگوستین و بوئتیوس سنگین میکند، گفتگوی فرودو و سام در بازگشت شاه است: «نه سام، هم غذا میخورند، هم آب، و سایه ای که آنها را پرورش میدهد، فقط قادر به تقلید مسخره است، نه آفریدن: هیچ موجود جدیدی از خودش نیافریده.» و از آن بهتر میتوانیم به این متن در سیلماریلیون اشاره کنیم: «اما ملکور روح خویش را در نفرت و رشک فرسود، تا آنکه سرانجام هیچ کرده ای از او پدید نمی آمد، مگر تقلید مضحک اندیشه دیگران، و اگر میتوانست جمله کرده های دیگران را تباه میکرد.» این دو گزاره به خوبی تباه شدن و نه تباه بودنِ سائورون و ملکور را نشان میدهد.  

از سوی دیگر شیپی یک دوگانه‌گراییِ پنهان در جنبه ناخودآگاه تعریف تالکین از شر مشاهده میکند. نظر به دیدگاه آگوستین که شیپی آن را شرح میدهد، شر، ناشی و تغذیه شده از گناهان و ضعف انسان ها و همچنین غریبه شدنشان با خداوند است. اما در دیگر جاهایی که دوگانه‌گراییِ مانوی بیشتر دیده میشود، تالکین شر را چیزی باطنی معرفی میکند. تام شیپی برای این دو تعریف نمونه هایی می آورد. یک: لحظاتی که فرودو احساس میکند حلقه توسط نیرویی بیرونی دارد بر او چیره میشود مانند زمانی که از سامات نئور بالا میرفت و دو: حلقه به خودی خود دارای ذاتی شیطانی است. قصد تالکین نه پرداختن به مسائل مذهبی و دفاع کردن از آنها، بلکه بیان کردن یک تجربه حقیقی و بشری است. شیپی درباره دوگانه‌گرایی تالکین نسبت سنت گرایی بئوتیوس استدلال میکند که تئوری آگوستین مبنی بر تهی و هیچ بودن شر، اخیرا توسط فیلسوفانی همچون اسلاوی ژیژک و ژان لوک نانسی که مقوله «خاستگاه شر» را مورد بررسی قرار داده اند، مورد انتقادات بیشتری گرفته است.

در شورای الروند، الروند خطاب به بورومیر که خواستار استفاده از حلقه یگانه بود میگوید:

… هیچ چیز از همان ابتدا اهریمنی نیست. حتی سائورون نیز چنین نبود.

این جمله در بسیاری از تحلیل ها، مبنی بر اینکه دیدگاه تالکین نسبت به شر چگونه است به کار رفته، در نامه ۱۵۳ تالکین میگوید:

… البته که سائورون از ابتدا شیطانی نبود. او از مینویانی بود که توسط نخستین فرمانروای تاریکی مورگوت فاسد شد. پس از شکست مورگوت به او یک فرصت برای بازگشت و توبه داده شد اما او نتوانست با احساس حقارت ناشی از توبه و التماس برای بخشش کنار بیاید. پس از مدت کوتاهی که تظاهر به نیکی و نیک خواهی میکرد او قویتر از قبل به شر بازگشت تا اینکه نماد اصلی شر در دوران بعد شد.

اما از طرف دیگر، اگر مقاله «موجودات بی نام در موریا و خاستگاه اصلی آنان» نوشته شده توسط الوه را خوانده باشید این قسمت از مقاله را حتما به یاد دارید که به سبب ناهنجاری های میان نغمه‌های ارو و ملکور، موجوداتی ذاتا و بنفسه پلید در آردا بوجود آمدند.

من عظمت تالکین را ستایش میکنم، کتاب های او تاثیری عظیم بر روی من داشته و ارباب حلقه کوهیست که تمام داستان های فانتزیِ  نوشته شده بعد از آن، به آن تکیه کرده اند. نبرد خیر و شر یکی از اساسی ترین موضوعات فانتزی است که تالکین بسیار فوق العاده به آن پرداخته است، اما نویسندگان دیگری نیز با الگو گرفتن از او این نبرد را به موضوعی تکراری تبدیل کرده اند، نبرد جبهه خیر در لباس های سفید و زیبا با جبهه شر با لباس های تاریک و زشت… خیر و شر از اساسی ترین و درون مایه ترین موضوعات فانتزی میباشد اما من دیدی نسبتا متفاوت نسبت به آن دارم.

-جورج آر. آر. مارتین، خالق مجموعه نغمه‌ای از یخ و آتش

در جهان تالکین مفاهیم شر و خیر با موضوعات تاریکی و روشنایی درهم تنیده شده است، موجوداتی که در سیاهی سقوط میکنند عمدتا به خاطر تفکرات پلید خود در کالبدی دهشتناک، تیره و تاریک در می آیند و در عوض نیروهای خیر چهره ای نورانی و روشن دارند، روشنایی چهره اورومه و نولدور را به علت سکونت در والینور به یاد آورید. تالکین این تاریکی را معلول از نبود نور میداند و در واقع معتقد است تاریکی به خودی خود از خودش موجودیتی ندارد.

اما آن تاریکی که از پی آمد چیزی بود بیش از فقدان روشنایی. در آن ساعت چنان تاریکی پدید آمد که به عدم نمی مانست، بل چیزی بود دارنده وجود از خویش: زیرا تاریکی را به راستی خباثتی در فراسوی روشنایی پدید آورده بود، و چنان نیرومند که میتوانست در چشم بخلد، و به دل و ذهن درآید، و با اراده درآویزد.

در این جا ما با پارادوکسی بسیار جالب روبرو هستیم، در ابتدا تالکین مطابق با عقاید آگوستین تاریکی و شر را فقدان روشنایی میداند اما در خط بعد این موضوع را نقض میکند و برای تاریکی اونگولیانت موجودیتی فراتر از نیستی قائل میشود که از خودش استقلال دارد. بالروگ، نزگول و شلوب نیز از این قاعده مستثنی نیستند و تاریکی شان از خودشان میباشد که این بیشتر مطابق با دوگانه‌گرایی مانوی است تا عقاید آگوستین.

عقاید شیپی تحسین طرفداران هر دو دیدگاه را به دنبال داشته است. هِیدن هد شیپی را تایید میکند و میگوید:

شر برای تالکین هم وجود دارد و هم وجود ندارد، هم مطابق با عقاید آگوستین است و هم مطابق با عقاید مانوی.

-مقاله «میل تقلیدی در اساطیر تالکین: یک نگاه ژیراری» چاپ شده در مجله Mythlore زمستان ۲۰۰۷

لی اوزر[۲] نیز این ضدیت آگوستینی و مانوی را تایید میکند و میگوید:

پیش زمینه هایی وجود دارد که ثابت می کنند تالکین نیز مانند سی.اس لوییس[۳] ، اعتقادی سفت و سخت به جنبه های مثبت شر داشت که به دوگانه‌گرایی مانوی انجامیده. عقاید تالکین به کیِرکگورد[۴]، نیچه[۵] و یِیتز[۶] نزدیک است، همه آنها معتقد به عناصر روانشناختی متضاد هستند.

-مقاله «ورود برهان و طبیعت» در کتاب «بازگشت مسیحیت اومانیستی»

ورلین فلیگر نیز با شیپی – نه کاملا در بخش پایان بندی – موافق است. فلیگر همچنین، هامفری کارپنتر، زندگی نامه نویس تالکین را که معتقد است تالکین «مرد تضادها» است را تایید میکند. در حالی که شیپی تعاریف متغایر تالکین از شر را بیان میکند تا شر در دوران مدرن را بهتر توضیح دهد، فلیگر این تعاریف را دنبال میکند تا به وقایع و اتفاقات مهم زندگی تالکین، شخصیت و تجربه های او، بخصوص درمورد مرگ مادرش هنگامی که او فقط یک پسربچه بود پی ببرد. فلیگر در مورد «باور و تردید»ی که در نوشته های تالکین با آن روبرو شده است میگوید:

آنها نمادی از وضعیت دوگانه ی زندگی عاطفی او هستند. حتی بیشتر، آنها نشانگر حد و مرز های او در هر دو جهان -جهان واقعی و جهانی که او در داستان اش ساخت – هستند. هر خواننده دقیق داستان های تالکین، به خوبی دوگانگی هایی را که به داستان شکل میدهند و در آن تنش ایجاد میکنند را احساس میکند – میان امید و ناامیدی، میان خیر و شر، میان خردمندی و جهالت – و این تضاد ها توسط نماد های تاریک و روشن نمایان میشوند که نشان از طبیعتِ خلاقِ “آنتی تزِ” تالکین است. کارپنتر او را مردی به شدت متناقض تعریف میکند، کسی که هیچگاه در: عشق، شور و شوق فکری، تنفر، خشم، اعتماد به نفس، گناه و خنده میانه رو نبوده است. چه در جهان خیالی اش و چه زمانی که با تمام وجود آنها را تجربه کرد.

-کتاب «نورِ شکافته» اثر ورلین فلیگر

ورلین فلیگر

ورلین فلیگر

فلیگر این تناقضات شدید را در بدبینی و خوش بینی تالکین در دو مقاله معروف او احساس میکند. «بئوولف: هیولایان و منتقدان» و «داستان پریان»، یکی نمایانگر روحِ حزن انگیز «دیسکیتسروفی»[۷] در بعضی پایان بندی های خیال انگیز تالکین، و دیگری نمایانگر روحِ امید و شادی «یوکتسروفی»[۸] در دیگر پایان بندی های تالکین.

این دو مقاله به کشف و توضیح تاریک و روشن، و تایید هر دو اختصاص یافته است. هر چند یکی از آنها در مورد شکست انسان ها توسط «زادگان تاریکی» میگوید و دیگری از «شادی برای رهایی»، هر دو مقاله تایید میکنند که تاریکی و روشنایی عناصری به هم وابسته هستند. در مقوله اول «تاریکی» نیازمند نور است تا معنا یابد و در مقوله دوم «شادی» تنها در صورت وجود غم و ماتم تسلی بخش است. در بئوولف تاریکی به شدت بیشتر از روشنایی میباشد، قهرمانان از دایره روشنایی به پیرامون تاریکی یورش میبرند و در آخرین شکست سقوط میکنند. در داستان پریان، نور پیروز است و شادی بر محنت چیره.

در حالی که بسیاری از خوانندگان توسط شیپی متقاعد شده اند اما افرادی نیز بودند که دیدگاه او را درک نکردند. متخصص الهیات کالن گانتن میگوید مفهوم شر در ارباب حلقه ها بی تناقض تر از چیزیست که شیپی اذعان داشته است. گانتن، شیپی را به علت بوجود آوردن تصور اشتباهِ تفاوت بسیارِ شر باطنی و ظاهری مقصر میداند. اسکات دیویسن نیز نظری مشابه گانتن دارد و ضدیت مانوی و آگوستینی در جهان تالکین را رد میکند و ادعا میکند:

هر چیزی که بیشتر شیطانی باشد، بیشتر به نیستی نزدیک می‌شود.

پاورقی:

[۱] آگوستین شر را نتیجه فقدان خیر میداند و برای آن اصالتی قائل نیست، اما آیین مانوی میگوید شر و تاریکی از ابندا درون همه ی موجودات قرار دارد و قوانین حاکم بر هستی مرکب از خیر و شر می‌باشد.

[۲] Lee Oser

[۳] C.S. Lewis

[۴] Kierkegaard

[۵] Nietzsche

[۶] Yeats

[۷] Dyscatastrophe

[۸] Eucatastrophe

طبیعت و فناوری در جهان تالکین

طبیعت و فناوری در جهان تالکین

-نوشته: آرش ش.

از سری مکاتبی که معتقد به وجود نیروهای متضاد اما مکمل هستند، مکتب تائوباوران؛ تائوتیسم است. فلسفه تائو منسوب به لائوتسه، فیلسوف چینی است. تائوباوران معتقد به اداره جامعه بدون دولت و قوانین خاص هستند. آنها عقل را طرد میکنند و میگویند اندیشیدن نقطه شروع دردسرهاست و سعی در مکاشفه قلبی برای رسیدن به تائو دارند. تائو در واژه به معنای راه و روش و خرد و فضیلت میباشد. از نظر تائوباوران، طبیعت در زمان باستان مردم و زندگی را ساده و صلح آمیز قرار داده، اما مردم با کسب علم، زندگی را با اختراعات خود مبهم و پیچیده کرده اند و معصومیت اخلاقی و ذهنی خود را از دست داده اند، از طبیعت بکر شهر ها را بر آورده اند و این نقطه شروع زوال آنها بوده است. هرچه مردم در کار ها مهارت بیشتری داشته باشند، فریب و حیله و تباهی بیشتر میشود. به هر میزان که قوانین بیشتری وضع گردد، به تعداد دزدان و غارتگران نیز افزوده میشود. هر گاه مقاومت با زد و خورد همراه گردید شایسته است که تو مقابله نکنی، بلکه با خاموشی و آرامی خود را کنار بکشی و با صبر پیروز شوی. من نسبت به تمام کسانی که خوب اند خوب هستم و نسبت به تمام کسانی که خوب نیستند هم خوب هستم، بدین ترتیب همه چیز و همه کس خوب خواهند شد. نرم ترین چیز ها در جهان با نرمی بر سخت ترین چیز ها غلبه میکنند و از عهده آن برمی آیند. تائوتیست ها نظام اجتماعی را در حد روستا قبول دارند، آنها اعتقادی به صنعت و فناوری ندارند و طبیعت گرا هستند.

لائوتسه، بنیان گذار فلسفه تائو

لائوتسه، بنیان گذار فلسفه تائو

این ها توصیفات تائوباوران از خودشان است، بیایید نگاهی به توصیف هابیت ها در کتاب یاران حلقه داشته باشیم:

هابیت ها مردمانی آرام و بی مزاحمت، اما بسیار باستانی اند و تعدادشان در گذشته ها بسیار بیشتر از اکنون بوده است؛ چرا که آنان عاشق صلح و آرامش و زمین های زراعتی خوب بودند: نواحی روستایی منظم و خوش کاشت، اقامتگاه مطلوبشان بود. از ماشین هایی پیچیده تر از دم آهنگری، آسیاب آبی و ماشین پارچه بافی دستی سر در نمی آوردند و آنها را دوست نداشتند.

-یاران حلقه، سرآغاز: درباره هابیت ها

به این جملات از چوب ریش دقت کنید:

«به گمانم الان میدانم که چه غلطی دارد میکند، دارد نقشه میریزد که برای خودش قدرتی شود. ذهن او معطوف به چرخ و فلز است؛ او به رستنی ها اهمیت نمیدهد، مگر تا آنجا که تا آن لحظه در خدمت او باشند. و الان کاملا مشخص است که او یک خائن پلید است.»

«به سرزمین تیرگی با گام های تقدیر، با غرش طبل نازل میشویم، نازل میشویم؛ مثل تقدیر بر سر آیزنگارد نازل میشویم.»

-دو برج، چوب‌ریش

انت

طبیعت یکی از اساسی ترین عنصرهای جهان تالکین است که ما در تار و پود رشته افسانه با آن روبرو هستیم. از قرن های هفدهم و هجدهم همزمان با عصر روشنگری و ظهور فلسفه های حس گرا و تجربه گرا، ما با انقلاب صنعتی رو به رو بوده ایم. و نتیجه فکری آن این شد که ما اجازه هرگونه دخل و تصرف در طبیعت را داریم. این خیانتی بود که ما به مهد زمین انجام دادیم و دیر یا زود باید تاوانش را بپردازیم. سارومان یکی از بزرگترین صانعان و اندیشمندان سرزمین میانه بود، او دانش و فناوری اش را وسیله تسلط بر روی طبیعت و دیگران قرار داد. تغییرهای ژنتیکی بر روی موجودات، ابزار بمب مانندی که در هلمز دیپ بکار رفت و ماشین هایی که پس از ویرانی آیزنگارد شاهد آنها بودیم، همگی اندک اندک باعث شدند که طبیعت مانند تقدیر بر سر سارومان نازل شود و تاوان خیانت اش به طبیعت را چه سنگین بپردازد.

هیچ بعید نیست بعضی از ماشین هایی که از آن زمان تا حالا دنیا را به دردسر انداخته، مخصوصا وسیله های ابتکاری برای کشتن عده زیادی از مردم در یک چشم به هم زدن، از ابداعات آنها باشد، چون چرخ و منجنیق و انفجار مایه لذت آنهاست، و همینطور تا جایی که ممکن است کار نکردن با دست؛ اما در آن روزگار و در این کوه و بیابان دور افتاده هنوز آنقدرها (به اصطلاح) پیشرفت نکرده بودند.

-هابیت، فصل چهار: فراز و نشیب در تاریکی

پژوهشگری مانند پاتریک کاری ادعا میکند جهان تالکین با پیام های اساسی محیط زیستی همراه است، با اینکه تالکین اصلا از ارتباط دادن وقایع جهان بیرون به رشته افسانه اش خوشحال نمیشود اما بعضی چیزها را نمیتوان نادیده گرفت؛ بازگشت هابیت ها به شایر را در نظر بگیرید و تبدیل شدن طبیعت چشم نواز شایر به خرابه های صنعتی که دود و آلودگیِ آن ما را به تفکر وا میدارد که آیا این نقدی واضح بر فضای صنعتی که بر انگلستان حاکم بود نیست؟ فضایی که انسان ها را از مهدشان که طبیعت باشد جدا کرده است؟

خانه تام بامبادیل

تام بامبادیل بی پدر و پیرترین

برای ملموس تر شدن قضیه به تام بامبادیل و انت ها توجه کنید: اسپریت هایی که باعث میشوند ما درک بهتری از روحِ زنده طبیعت و اتفاقاتی که در بستر آن رخ میدهد داشته باشیم. اگر بخواهیم نگاهی نشان شناختی به شخصیت تامبادیل داشته باشیم، آیا میشود که او را نماد از چیزی دانست؟ آیا همانطور که اندرو لایت گفته است، بامبادیل تفسیری از انسان دوره پیشامدرن است که با فهم طبیعت میتوانست رابطه ای صلح جویانه و دو سویه با آن داشته باشد؟ ماهیت تام برای ما ناشناخته است اما هر چه که باشد این یک مورد به خوبی روشن است؛ او بیش از هر چیزی در هماهنگی با جهان طبیعت قرار دارد.

گندالف گفت: «مطمئن باش، به خوبی همیشه، ککش هم نگزیده؛ و حدس میزنم عین خیالش نیست که چه کرده ایم و چه دیده ایم، مگر ملاقاتمان با انت‌ها…»

-فرمانروای حلقه‌ها، بازگشت شاه، عزیمت به خانه

او با اینکه ارباب بیشه ها و جنگل ها نام دارد به هیچ وجه خود را مالک آنها نمیداند و به دنبال دخل و تصرف در آنها نیست. چگونگی آن برای ما پوشیده است اما تام حتی قبل از والار در سرزمین میانه حضور داشته است و هبوط فرمانراوی تاریکی مورگوت را مشاهده کرده است. او تکامل آرام، ریشه گرفتن و رشد همه چیز را دیده است. در شورای الروند فرودو پیشنهاد دادن حلقه به تام را میدهد اما گندالف پاسخ میدهد که این چیز ها برای تام بی اهمیت هستند و ممکن است به راحتی آن را دور بیندازد. در اینجا میتوانیم حدس بزنیم که چرا جنگ حلقه و مسائل پیرامون آن برای تام هیچ اهمیتی ندارد، جنگ صرفا در یکی از برهه های کوتاه زمان رخ میدهد و بیشتر برای مردم سرزمین میانه مهم است تا خود سرزمین میانه؛ چون در نهایت همیشه این طبیعت است که پیروز خواهد شد و تام، بی پدر و پیرترین، مشکلی برای صبر کردن تا آن زمان ندارد. سریال پسا آخرالزمانی «The 100» به خوبی توانسته این موضوع را نشان بدهد که مهم نیست چقدر زمان به طول بیانجامد، در نهایت طبیعت پیروز خواهد بود. در شورای الروند گلورفیندل در خصوص فرستادن حلقه نزد تام میگوید «تام بامبادیل او که اولین بود، آخر از همه سقوط خواهد کرد؛ و آنگاه شب فرا میرسد.» در اینجا تالکین به خوبی دارد به ما میفهماند که در صورت نابود شدن طبیعت، دچار چه سرنوشت تلخی خواهیم شد و آخرین امیدمان را نیز از دست خواهیم داد. پس پیش از وقوع این اتفاق باید جلوی این حلقه یگانه، این فناوری و صنعت نوین گرفته شود.

تئودور شیک در یکی از مقاله هایش به بررسی این مورد میپردازد که آیا ما از این تکنولوژی میتوانیم به نفع خودمان استفاده کنیم یا خیر؟ آیا در مورد استفاده از حلقه یگانه حق با بورومیر بود؟

بیل جوی و اریک درکسلر در این مورد نظرات مختلفی ارائه داده اند. دانشمندان میگویند که در آستانه تکنولوژی هایی با نام نانوتکنولوژی، روباتیک و ژنتیک قرار دارند. از نظر بیل جوی فواید این تکنولوژی بسیار کمتر از آسیب رسانی آنهاست و باید آنها را در آتش انداخت یا از همان اول جلوی گسترش آن را گرفت زیرا پتانسیل نابود کردن کل نژاد بشر را دارند، از طرف دیگر اریک درکسلر فکر میکند که ما میتوانیم از این حلقه یگانه در جهت پیشبرد اهدافمان استفاده کنیم و این تکنولوژی میتواند باعث ریشه کن شدن فقر و بیماری شود. تئودور شیک میگوید آنطور که برخی ها فکر میکنند تکنولوژی و صنعت جهان امروزی را نمیتوان با حلقه یگانه مقایسه کنیم، زیرا علم و فناوری همواره در حال پیشرفت است و هیچ راهی برای مقابله کردن با آن نیست، و جدا از آن اگر ما موافق با کنترل کردن و محدود کردن تکنولوژی باشیم، تمام مردم جهان با ما هم نظر نخواهند بود.

بیایید نگاهی به یکی از ارزشمند ترین اشیای سرزمین میانه داشته باشیم، حلقه قدرت:

در زمان های دور در ارگیون حلقه های زیادی ساخته شد، به قول شما حلقه های جادویی، و البته آنها از انواع مختلف بودند: بعضی با قدرت بیشتر و بعضی با قدرت کمتر. پیش از این که هنر به اوج تکامل خود برسد، حلقه های پست تر فقط تمرینی در هنر حلقه سازی بودند، و برای فلزکاران الف بازیچه هایی بیش نبودند اما به نظر من هنوز برای موجودات فانی خطر داشتند. اما حلقه های مهین، حلقه های قدرت، آنها بسیار خطرناک بودند.

ساخت حلقه های قدرت نمونه دیگری از استفاده از دانش و فناوری برای سلطه یافتن بر طبیعت و جوامع بود، سائورون از آن برای حفظ و افزایش قدرت، و الف ها از آن برای حفظ زیبایی استفاده میکردند. اما آیا واقعا آنها ارباب حلقه ها بودند یا حلقه ها ارباب آنها؟ آیا همانطور که نه حلقه، نه تن را بردگی کشاند، سائورون را نیز به نوعی زیر سلطه خود قرار داده بود؟ وجود سائورون به گونه ای به وجود حلقه گره خورده بود که هر ثانیه نبود حلقه را خطری مهلک برای وجودش میشمرد.

حلقه قدرت اوج تکنولوژی و فناوری در سرزمین میانه بود. آیزاک آسیموف، نویسنده داستان های علمی-تخیلی حلقه را نمادی از فناوری و صنعت میداند. «یک روز من و همسرم داشتیم از جاده ای در نیوجرسی رد میشدیم که بخشی از آن به پالایشگاه نفت اختصاص یافته بود، منطقه ای نفرت انگیز که هیچ چیزی در آن رشد نکرده بود و فلز و لوله و سازه های صنعتی و دود سیاه همه جا فرا گرفته بود.» همسرم با دیدن این صحنه با ناراحتی گفت: «موردور وجود دارد!»

پس سوالی که پیش می آید این است که آیا تالکین با هر نوع تکنولوژی مخالف است؟ خیر! سه حلقه الفی را بنگرید.

الروند گفت: «به سخن من توجه نکردی گلوین؟… آنها را برای استفاده همچون سلاح جنگی یا به منظور استیلا نساخته اند: قدرت آنها در این نیست. آنان که این حلقه ها را ساخته اند، نه در پی قدرت یا سلطه گری و یا ثروت اندوزی، بلکه در پی تفاهم، موفقیت و شفا دادن و حفظ همه موجودات پاک از فساد بودند… هر زخمی که استفاده کنندگان از این حلقه ها وارد آورند، مایه تباهی خود آنان خواهد بود…»

حلقه های الفی را که در پی رفاه و صلح و شفا دادن هستند را نمیتوان با تکنولوژی و صنعت نابودگر مقایسه کرد. تکنولوژی سکه ای است با دو روی نابودگر و شفا بخش و تفاوت این دو، این است که این تکنولوژی به دست چه کسانی بیافتد؛ اهریمنِ سائورون یا الف های خردمند. هرچند اگر این خردمندان نیز از آن تکنولوژی برای آسیب رساندن استفاده کنند خودشان نیز به تباهی کشیده میشوند.

البته بار دیگر تاکید میکنم که تالکین از این نوع نگاه به آثارش قدردانی نمیکند و صراحتا در مقدمه ارباب حلقه‌ها این را اعلام کرده است، اما همانطور که در میزگرد آردایی به آن اشاره شده است شاید این ذات بشر است که نمیتواند عقایدش را در نوشته هایش پنهان کند.

به عصر حاضر برمیگردیم. آیا دانش و فناوری با همان هدف اولیه که بالا بردن سطح رفاه جوامع باشد، ادامه دارد؟ آیا این وابستگی بیش از حد و استفاده نادرست ما را نیز همچون سائورون به تباهی و نابودی خواهد کشاند و همچون سارومان در آینده تاوان خیانت مان به طبیعت را خواهیم پرداخت؟

منابع:

«صاعقه روز رستاخیز: تهدید ظهور تکنولوژی و حلقه های قدرت» نوشته تئودور شیک، ترجمه ملیکا خوش نژاد

«دوران سبز تالکین: مسائل محیط زیستی در ارباب حلقه ها» نوشته اندرو لایت، ترجمه ملیکا خوش نژاد

قسمت سوم: داستان نقشه توضیح گذاری شده و معماهای پنهان پروفسور تالکین

نقشه توضیح گذاری شده تالکین 3

The Tolkien Estate Limited – used with kind permission©

This Article is Available in English, Read it Here.

-نوشته: محمدرضا کمالی
-ویرایش آلاسین موریمیزو

در قسمتهای اول و دوم این سری مقالات، من سعی کردم که به تدریج شباهتهای سرزمین میانه با دنیای زیبای خودمان را نشان بدهم. به نظرم این شباهتها به اندازه ای دقیق هستند که عملا امکان پذیر نیست فقط یک تصادف ساده باشند، اما با این حال امکان دارد که هنوز بعضی این شباهت‌ها را نوعی تصادف و یا حتی نوعی ایجاد عمدی شباهت بپندارند. این باوری است که من بارها به آن برخورد کرده‌ام و باورمندان به آن برای درستی عقیده‌شان دلایلی هم دارند. یکی از دلایل آنها این است که به باور آنها در این تحقیقات هیچگاه یک «مدرک واقعی» برای وجود این شباهت‌ها ارائه نشده است. و مدرک واقعی یعنی که پروفسور تالکین جایی در یادداشت‌ها، نامه‌ها یا مصاحبه‌هایش به وجود این شباهت‌ها اشاره‌ای کرده باشد. چنین گفته یا نوشته‌ای وجود ندارد، آیا این به معنای بی‌مدرک بودن ادعای من نیست؟

خیر، چون مهم ترین سند ما خود نقشه‌ها هستند.

ممکن است که از نظر بعضی نقشه‌ها مدرک محسوب نشوند، اما این برداشت درست نیست. نقشه‌ها شکل هستند و شکلها یکی از مهم‌ترین مدارک برای بررسی هر موضوعی می‌توانند باشند. به عنوان مثال بخش عمده‌ای از علوم جغرافیا، باستان شناسی، ریاضیات، دیرینه شناسی و پزشکی بر اساس مقایسه شکل‌ها و نتیجه گیری از این مقایسه هاست که بوجود آمده‌اند. وقتی که یک محقق بین دو شکل شباهتی را می‌بیند، حق دارد که فکر کند ممکن است بین این دو شکل ارتباطی وجود داشته باشد و حق دارد که به دنبال شباهت‌های بیشتری بگردد. اگر که شواهد بیشتری هم یافت، حالا دیگر یک  وظیفه حرفه‌ای دارد که ارتباط بین این دو شکل را جدی بگیرد و دلایلی برای این شباهتها پیدا کند. ما اسناد معتبری از جی. آر. آر. تالکین در دست داریم، نقشه‌هایی که توسط شخص پروفسور تالکین و پسرش کریستوفر کشیده شده‌اند. پس صرف عدم وجود یک  گفته درباره شباهت‌ها بین زمین و سرزمین میانه به معنای عدم وجود سند نیست.

بنابراین نقشه‌های سرزمین میانه مدارک محکمی بر درستی این نظریه هستند. اما از طرفی این نکته خودش سوال دیگری را مطرح می کند: چرا آنقدر اصرار وجود دارد که حتما مدرکی کتبی درباره وجود این شباهت‌ها بیابیم؟ چرا به نظر می رسد که انگار نقشه‌های سرزمین میانه به عنوان یک سند محکم قابل قبول یا راضی کننده نیستند؟ به نظر من دلیلش این است که تالکین اصولا یک نویسنده است و نه یک نقشه کش، با این که در سالهای اخیر به آثار تجسمی او توجه شایسته تری شده.

بله پروفسور تالکین یک زبان شناس، خالق چند زبان تخیلی، استاد ادبیات آنگلوساکسون، شاعر و نویسنده یکی از برترین رمانهای تاریخ است. تمام آن چه که ما تالکین را با آن می شناسیم اصولا مربوط است به ادبیات، شعر و در یک کلام: کلمات! هر شرح حالی او را یک نویسنده، شاعر و زبان شناس معرفی می کند و هیچ تحقیقی او را یک نقشه کش  یا یک تصویرگر بزرگ به حساب نمی آورد. ارباب حلقه‌ها یک اثر بزرگ ادبی است و نه مثلا یک کمیک استریپ ماندگار شبیه به سری کتابهای تن تن. تالکین یک نویسنده بزرگ محسوب می شود و نه به مانند هرژه یک نویسنده-تصویرگر بزرگ. بنابراین امکان دارد که این واقعیت به شکلی ناخودآگاه این باور را به وجود آورده باشد که اسناد کلامی که از تالکین باقی مانده اند قابل قبول تر هستند از مدارکی که به شکل تصویر هستند.

به مانند دیگر آثار ادبی برای فهمیدن داستانهای تالکین ما باید ابتدا متن کتاب را بخوانیم و اگر توضیح بیشتری لازم داشته باشیم، مثلا اگر بخواهیم مسیر سفر یاران حلقه یا موقعیت جنگل فنگورن نسبت به آیزنگارد را درک کنیم، می توانیم به نقشه ها مراجعه کنیم. از این دید قاعدتا تصاویر و نقشه های سرزمین میانه، مانند دیگر رمانهای فانتزی  ابزارهایی کمک کننده به فهم بهتر داستان هستند. اما این به این معنا نیست که تصاویر کتاب نسبت به متن آن در درجه دوم اهمیت قرارداشته باشند. پروفسور تالکین خودش این گونه به ما توضیح می دهد: 

من به شکلی عاقلانه (کار را) با یک نقشه شروع کردم و داستان را با آن متناسب نمودم (عموما با توجه دقیق به فاصله‌‌ها) روش دیگر برای کار بر روی سرزمین‌ها آدم را به سردرگمی و سرو کله زدن با غیرممکن‌ها می‌اندازد، و در هر صورت تهیه نقشه از یک داستان کار خسته کننده ای است – همانطور که حدس می زنم که شما هم متوجه آن شده باشید. (نامه شماره ۱۴۴ به نائومی میچیسون)

برعکس آنچه که ممکن است در ابتدا به ذهن خوانندگان خطور کند، او کار نوشتن شاهکارش را با طراحی نقشه ها آغاز کرد و قطعا همان دقتی را در خلق نقشه هایش به خرج داد که در خلق زبانها و تاریخ نویسی سرزمینهایش. بنابراین این تصور که متون نوشته شده او مهم تر از تصاویرش هستند اصلا دقیق نیست. و این نشان می دهد که استناد من به نقشه ها به عنوان مدارک کاملا قابل قبول است. اما این نکته خودش موضوع دیگری را مطرح می کند: چگونه امکان دارد که تالکین در خلق نقشه های سرزمین هایش از نقشه های دنیای واقعی استفاده کرده باشد، اما ارتباط بین این دو نقشه تا کنون کشف نشده باشد؟ دلیلش این است که مهم ترین و شناخته شده ترین محققان تالکین و آثارش، متخصصان ادبیات اند و نه متخصصان تصویرسازی و نقشه ها. عمده تحقیقات درباره دنیای تالکین، مخصوصا در بخش ریشه شناسی و یافتن منابع الهام او، مربوط به دنیای کلمات و داستان‌های اوست و نه دنیای تصاویر او! این خیلی طبیعی است که متخصصان ادبیات، زمانی که به دنبال ریشه یابی دنیای تالکین باشند، ابتدا آن شباهتها را در آثار ادبی، داستانهای تاریخی و متون باستانی و اسطوره ای مرتبط با آنها جستجو خواهند کرد.

اگر یکی از کلمات ابداعی تالکین را به یک متخصص زبان شناسی بدهید او با اشتیاق تمام ریشه آن کلمه را در زبان انگلیسی قدیم، ولزی، عبری یا فنلاندی برایتان خواهد یافت. داستان یکی از شخصیتهای فوق العاده اش را برای یک اسطوره شناس تعریف کنید، داستانهای فوق العاده ای از شخصیتهای مشابه آن در قهرمانها و ضد قهرمانهای اسطوره های نوردیک یا رومی-یونانی خواهید شنید. به عنوان یک مهندس عمران، من هم همین شکل از علاقه را به نقشه های تالکین، و به عنوان یک کارتونیست، مشابه همان دقت را به تصویرسازی های فوق العاده او دارم! من نمی توانم از شباهتهای موجود در نقشه های سرزمین میانه با آنچه در گوگل مپ می بینیم چشم پوشی کنم، همانطور که یک اسطوره شناس یا دین شناس نمی تواند شباهت داستان خلقت جهان توسط نغمه ایلواتار با متون باستانی را نادیده بگیرد. پس وقتی که از شباهتهای غیر قابل انکار حرف می زنم اصلا قصدم ساختن عمدی یا اجباری شباهت‌ها نیست. این شباهت ها در نقشه ها وجود دارند و من وظیفه حرفه ای خود می دانم که آنها را برای دیگران قابل مشاهده کنم.

البته قبلا هم کارهای بسیار خوبی بر روی نقشه های سرزمین میانه انجام شده از جمله کتاب  اطلس سرزمین میانه از کارن وین فونستاد، هنر هابیت و هنر ارباب حلقه‌ها و جی. آر. آر. تالکین، هنرمند و تصویرساز از کریستینا اسکال و وین جی. هموند، همینطور مجموعه مقالات  الکس اکس در وبسایت Tor.com که به عنوان یک زمین شناس ایرادات نقشه های سرزمین میانه را نشان می دهد – ایراداتی که اتفاقا تحقیق من دلایل آن را توضیح خواهند داد. اما هیچ کدام از تحقیقات فوق به ریشه یابی نقشه های سرزمین میانه در جغرافیای جهان واقعی نپرداخته اند. و دلیلی هم برای این کار نبود چرا که همانطور که قبلا در قسمت اول مقاله توضیح دادم من هم اولین بار به کمک یک تصادف این شباهتهای جالب را دیدم.

 

ممکن است که این سوال پیش بیاید که چرا پروفسور تالکینی که به مانند بعضی از شخصیتهایش عاشق معماگویی بود این معماها را فقط در نقشه هایش قایم کرده؟ خبر خوب این است که این معماها در ادبیات آثار تالکین هم وجود دارند. در واقع معماهای کلامی تالکین تاییدی هستند بر معماهای تصویری او! بیایید با یک نام شروع کنیم:

گاندور

نقشه توضیح گذاری شده تالکین 3

The Tolkien Estate Limited – used with kind permission©

گاندور بخش جنوبی از سرزمینی است که بازماندگان پادشاهی جزیره باستانی نومه نور به رهبری الندیل و پسران نامدارش ایسیلدور و آناریون در سرزمین میانه پایه گذاری کردند. به زودی خواهید دید که کلمه گاندور مرتبط است با مناطق وابسته به گاندور در دنیای ما: مناطقی مجاور با رشته کوههای هیمالیا و کشورهای هند، پاکستان و افغانستان!

پروفسور تالکین به ما می گوید که  گاندور کلمه ای است ترکیبی به زبان سینداری متشکل از گاند به معنی سنگ و دور به معنای سرزمین که مجموعا معنی می دهد: سرزمین سنگ. وجه تسمیه این پادشاهی جدید از ساخته شدن شهرهای باشکوه آن با سنگ های محلی است. حال موقعیت گاندور در نقشه سرزمین میانه درغرب موردور و کوههای اِفِل دوات را به خاطر بسپارید، و بیایید تا مناطق مشابه با آن را در دنیای خودمان را زیر ذره بین قرار بدهیم.

نقشه

Map by Google Maps

با جستجو در تاریخ و جغرافیای منطقه خواهیم یافت که برای قرنها در غرب هیمالیا، دقیقا در مناطق مشابه با موقعیت گاندور در سرزمین میانه، کشوری پادشاهی با فرهنگی با شکوه و عظمتی در حد پادشاهی گاندور حکومت می کرده است. حکومتی پادشاهی با نام گاندارا!

منطقه گنداره

ویکیپدیا، شهرها و پادشاهی های هند باستان، گاندارا در شمال غربی شبه قاره هند قرار دارد، دوران بودا (سال ۵۰۰ قبل از میلاد)

این نقشه گاندارا را نشان می دهد. البته ممکن است که در مقایسه با گاندور در نقشه های تالکین کوچک به نظر برسد،  برای داشتن یک دید بهتر بیایید که به یک نقشه دیگر نگاه کنیم:

نقشه گاندارا در دوران امپراطوری کوشانیان

ویکیپدیا، نقشه گاندارا در دوران امپراطوری کوشانیان

این یکی بیشتر شبیه گوندور است! این نقشه گاندارا در دوران اوج خود در زمان امپراتوری کوشانیان نشان می دهد.

گاندارا پادشاهی باستانی است که برای هزاران سال بر این منطقه از جهان حکمفرمایی می کرده است. اگر تا به حال نام آن را نشنیده اید احتمالا بدین خاطر است که از نظر موقعیت جغرافیایی در میان سه کشور بزرگ همسایه یعنی هند، چین و ایران قرار گرفته بود. با این که گاندارا کشور کوچکی محسوب نمی شد، با اینحال قرار داشتن در میان سه قدرت بزرگ منطقه قطعا آن را لحاظ فرهنگی، سیاسی و نظامی تحت تاثیر این سه کشور قرار می داد. نام گاندرا امروزه به شکل نام شهر قندهار در افغانستان در نقشه ها خود نمایی می کند. اما این تنها چیزی نیست که از گاندارا باقی مانده، تصاویری که می بینید بخشی از آثار باستانی و هنری مربوط به این تمدن فوق العاده است.

بودای کوچکتر بامیان در افغانستان

ویکیپدیا، بودای کوچکتر بامیان، افغانستان

بوداسف ایستاده در موزه گیمه

ویکیپدیا، بوداسف ایستاده در موزه گیمه

خدایان دریایی گنداره

ویکیپدیا، خدایان دریایی گاندارا

شاید کمی عجیب به نظر برسد که نام گاندور ریشه در نام یک سرزمین واقعی داشته باشد، اما انجام این کار اصلا برای شخصی به ذکاوت تالکین عجیب نیست، چون قبلا هم مشابه این کار را با نام آتالانته انجام داده. آتالانته نامی است که برجزیره  نومه‌نور بعد از غرق شدنش نهاده شد و به زبان کوئنیا به معنای سقوط کرده است. بگذارید که داستان سقوط نومه‌نور را مرور کوتاهی کنیم. ساکنین این جزیره قصد حمله به سرزمین خدایان را داشتند و خدایان جزیره شان را به عنوان مجازات غرق کردند. اگر این داستان را برای هر باستان شناس، اسطوره شناس و یا هر علاقه مند داستانهای فانتزی تعریف کنید شکی ندارد که دارید با او درباره جزیره گمشده آتلانتیس صحبت می کنید! طبق گفته افلاطون، آتلانتیس جزیره ای بود با موقعیتی نامشخص و با مردمانی مغرور و با تمدنی پیشرفته که بخاطر دست درازی به سرزمینهای دیگر مورد خشم زئوس خدای یونانی قرار گرفتند.زئوس با فرستادن طوفانی جزیره را در آب غرق می کند. شباهت داستان سقوط نومه نور با آتلانتیس غیرقابل چشم پوشی است، اما جواب پروفسور تالکین درباره اینکه آیا اسم این جزیره یعنی آتالانته ارتباطی به آتلانتیس دارد این بود:

این یک تصادف بامزه است!

تالکین می گوید که کلمه  آتالانته از ریشه فعل کوئنیایی  تالات به معنای سقوط کردن گرفته شده. ممکن است بعضی با این نظر من موافق نباشند، اما من حقیقتا فکر می کنم این یکی از آن جاهایی است که به نظر می رسد تالکین با ما شوخی کرده! این برای شخصی که آنقدر ابتکار دارد تا یک داستان را با نقشه آن آغاز کند اصلا نه عجیب است و نه غیر ممکن.

بیایید برویم به سراغ یک نمونه دیگر:  آندوین کلمه ای است ساخته شده از آند به معنای بزرگ یا طولانی و دوین به معنای رود که بر روی هم معنی رود بزرگ را می دهد. در اینجا به نظر می رسد که تالکین برای ساختن کلمه آند(And) از تغییر دادن حرف ابتدایی کلمه رود ایندوس(سند) یعنی ایند(Ind) استفاده کرده باشد. در حقیقت او فقط حرف I را به A تغییر داده. می دانید که بخش عمده رود سند یا ایندوس حالا در پاکستان قرار دارد، اما باید این را هم بدانید که سرزمین هندوستان اصولا نامش را از همین رود گرفته است. هندوستان یا INDIA یعنی سرزمینی که در جوار رود ایندوس قرار دارد. پس اگر فرض من درست باشد کلمه آندوین احتمالا معنی شبیه به IND-DUIN یا  رود هندوستان خواهد داشت!

فکر می کنم که حالا احتمالا زمان مناسبی برای پرسیدن یک سوال بسیار مهم است، سوالی که احتمالا ذهن خیلی ها را مشغول کرده باشد: چرا هند؟ چرا تبت و هیمالیا؟ چرا افغانستان و پاکستان؟ و چرا اصولا شرق؟ چرا تالکین باید از چنین مکانهایی برای داستانهای خود الهام بگیرد؟

 

یک منبع الهام عینی

حقیقت این است که پروفسور تالکین به وضوح در زندگی کاری خود بر فرهنگ اروپایی متمرکز بود، اما حالا به نظر می آید که حداقل جغرافیای اروپا ارتباطی با داستان های او ندارد. پس اصلا جای تعجب نیست که این انسان با دانش نقاط دیگری از کره زمین را به عنوان پایه ای برای نقشه هایی که برای پیشبرد داستان های خود ساخته بود در نظر بگیرد. وام گیری از نقشه های شرق دنیا به این معنی نیست که شرق منبع الهام او بوده است. بگذارید با یک مثال توضیح دهم.

تقریبا همزمان با خلق ارباب حلقه ها توسط تالکین، هِرژه نیز در حال نوشتن داستانهای تن تن بود. داستانهای که در بلژیک، بریتانیا، آمریکا، هند، چین، مصر، خاورمیانه و آمریکای جنوبی رخ می دهند. آیا این نشان می دهد که هرژه در آمریکای جنوبی خاطرات تلخ یا شیرینی داشته یا آیا مثلا زبان هندی تدریس می کرده؟ البته که خیر، هرژه به مانند تالکین نویسنده ای خلاق و با اطلاعات فراوان بود که محل رخ دادن داستانهای خلاقانه اش را در هر مکانی که مناسب می دید قرار می داد. و به همین شکل در هنگام خلق دنیاهای سرزمین میانه تالکین کاملا آزاد بود که به هر جایی که دوست داشته باشد فکر کند و هر چیزی را که دوست داشته باشد خلق کند، چون تالکین فانتزی نویس، همان تالکین استاد آکسفورد نیست که می بایستی دوره درسی مشخصی را آموزش می داد. تالکین در حال نوشتن کتابی آکادمیک درباره اسطوره شناسی اروپایی نبود، بلکه داشت داستانی فانتزی می نوشت. بنابراین کاملا امکان دارد که نشانه هایی از اروپا یا دیگر موضوعات مورد علاقه تالکین را بشود یا که نشود در کتابهایش یافت. برای تشخیص منابع الهام او، باید به شباهت ها، نشانه ها و اسناد اعتماد کنیم، نه به روانشناسی یا شخصیت شناسی تالکین، چرا که هرگز نمی توانیم حدس بزنیم که واقعاً چه چیزهایی در ذهن تالکین هنگام نوشتن داستانهایش می گذشته.

به احتمال زیاد هیچ وقت نتوان گفته ای از تالکین در این باره که مثلا کوههای هیمالیا منبع الهام او برای خلق موردور باشند را یافت، چون هیمالیا و دیگر سرزمینهای واقعی که در نقشه ها مشخص شده اند اصولا نشان دهنده منابع الهام تالکین نیستند. آنها فقط مکانهایی هستند که متوجه شده بود می توانند کمکش کنند تا نقشه های سرزمین میانه اش را باورپذیرتر سازد، چیزی که قطعا برای او بسیار مهم بود. همانطور که او در مقاله خود درباره داستان پریان توضیح می دهد، او معتقد بود که نویسنده داستان های پریان باید به عنوان زیر خالق جهان های ثانویه و واقع گرا خدمت کند.

پس به نظرم  نیازی نیست که برای یافتن منابع الهام او به کندوکاو در روانشناسی یا تجربیات شخصی او بپردازیم، بلکه  می توانیم به ویژگی‌های جغرافیایی منحصر به فرد رشته کوه هیمالیا و دره رود سند در جهان خودمان بنگریم که بهتر می توانند جوابگوی ما باشند. این روش رویکردی عینی برای درک این مساله است که چرا پروفسور نقشه های خود را به این گونه که می بینیم ترسیم کرده است.

 

بازنمادسازی نامسئولانه

به نظرم این نوع رویکرد عینی برای تفسیر نقشه های پروفسور تالکین بسیار مناسب تر است از ایده های تخیلی که منابع الهام او را بر اساس برداشتهایی از روانشناسی و اعتقادات این نویسنده محبوب جستجو می کنند. چنین روشهایی بیشتر تمایل دارند که در مورد روانشناسی و اعتقادات شخص مورد مطالعه بگویند، به عنوان مثال حدس زده می شود که داستان ارباب حلقه ها در واقع نمادی است از جنگ جهانی اول و نبرد انگلستان در برابر آلمان و عثمانی در شرق، چرا که تالکین شخصا در این جنگ حضور داشته و به عنوان یک افسر نیروی زمینی تجربیات سختی را متحمل شده. در فیلم زندگینامه ای تالکین ما می بینیم که از دید تالکین جوان تصاویر دهشتناک جنگ به مخلوقاتی هیولا شکل تغییر می یابند. اما آیا خود پروفسور تالکین می خواست که ما سائورون، اسماگ یا اشباح حلقه را تصورات ناخودآگاه او از آتش، سلاحهای شیمیایی و دیگر شرایط جهنم گونه جبهه های جنگ در سُم بدانیم؟ او خود در نسخه دوم ارباب حلقه ها نوشت:

یک نویسنده البته نمی تواند که کاملاً تحت تأثیر تجربیات خود نباشد، اما روش هایی که جوانه یک داستان از خاک تجربه تغذیه می کند بسیار پیچیده است، و سعی در تعریف روند به شکلی دارد که در بهترین حالت حدس هایی  هستند براساس شواهدی بلندپروازانه و ناکافی. همچنین این فرض نادرست است، گرچه طبیعتا جذاب می نمایاند… که تصور کنیم جنبش های ذهنی یا رخدادهای زمانی مشترک هر دو نفر [نویسنده و مفسرآثار او] لزوماً قدرتمندترین تأثیرات را گذاشته باشند.

اژدها در فیلم تالکین 2019

تالکین جوان یک شعله افکن را به شکل اژدها تصور می‌کند — تالکین (۲۰۱۹)، شرکت فاکس قرن بیستم

بگذارید با تفسیر عجیبی که در کشور من ایران درباره ارباب حلقه ها وجود دارد آشنا شویم. هر چند که دوستداران پروفسور تالکین در ایران بسیارند، اما بعضی از خوانندگان تحت تاثیر سابقه طولانی در بدبینی نسبت به غرب در ایران قرار گرفته اند که احتمالا نتیجه رفتارهای شبه استعماری بریتانیا در ایران و روابط  نه چندان دوستانه ایران با آمریکا در چهار دهه گذشته باشد. گفته معروفی برگرفته از تکیه کلام یک شخصیت محبوب داستانی در ایران هست که می گوید: کار کارِ انگلیسی هاست! معنی اش این است که در پشت پرده هر اتفاقی یک توطئه انگلیسی قرار داد! شاید این طرز تفکر باعث شده که بعضی از هموطنان من ارباب حلقه ها را توهینی به مردم خاورمیانه و در امتداد رفتار استعماری اروپا فرض کنند!

سریال دایی جان ناپلئون

دایی جان ناپلئون، شخصیت تخیلی کتاب و سریالی محبوب به همین نام. او خودش را قهرمان جنگ با ارتش بریتانیا تصور می‌کند و نماد کسانی است که در پشت هر اتفاقی یک تئوری توطئه را می‌بینند

بعضی در ایران به این باورند که شرق در داستانهای تالکین نمادی از خاورمیانه است، آنها هارادریم های تیره پوست را نمادی از مسلمانان فرض می کنند بنابراین احساس می کنند که به آنها اهانت شده. نویسنده کتاب چه کسی است؟ یک انگلیسی. این بازنماد سازان نامسئول می گویند که این دلیلی بر این است که: کار کارِ انگلیسی هاست!

 یک نمونه دیگر از بازنمادسازی نامسئولانه: من مدتهاست که گفته های طرفداران آثار تالکین در گروههای مجازی را با دقت مطالعه می کنم تا نظراتشان را درباره معنی و مفهومی که داستانها و شخصیتهای آن برایشان ایجاد می کنند را بفهمم. چیزی که متوجه شدم این بود که از زمان شروع جنگ سوریه و حملات تروریستی داعش در اروپا، این باور که ارباب حلقه ها نماد یک جور نبرد بین دنیاهای مسیحی و اسلامی است در بین خوانندگان مسیحی تالکین هم شدیدا رواج پیدا کرد. چرا اینچنین تصورات عجیب و متضادی درباره معانی پنهان در ارباب حلقه ها وجود دارد؟ واقعیت این است که بعضی از خوانندگان آثار تالکین به خود اجازه می دهند که برداشت خود از تالکین را به جای شخص تالکین بگذارند. عجیب نیست که تالکین اخیرا حتی به نژاد پرست بودن هم متهم شده! این اتهامی وحشتناک و ناصحیح برای انسانی چنین شریف است. فکر می کنم که این چنین اتهام زنی هایی از بازنمادسازی نامسئولانه ناشی می شود، یعنی که داستانی را به آن شکلی که خود می خواهیم بازتعریف و نمادسازی کرده و سپس تفسیری خود خواسته را از آن بیرون بکشیم. براساس آنچه که تالکین گفته و آنچه که شباهتهای نقشه ها نشان می دهند به نظر نمی رسد که داستانهای تالکین خیلی نمادپردازانه باشند. شباهتهایی که در نقشه ها می بینیم آنطور که من حدس می زنم بیشتر نوعی معما هستند تا نوعی نماد از برخورد میان تمدنها! خوشبختانه تالکین از طریق نقشه ها به وضوح لوکیشنهای داستانهایش را دارد نشان می دهد، بنابراین موردور نه  خلافت عثمانی است، نه رایش سوم، نه اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی و نه خاورمیانه اسلامی! نقشه موردور از کوههای هیمالیا در آسیا برداشت شده و هیچ معنی خاص سیاسی و استعماری هم در آن پنهان نیست. ظاهرا تنها دلیل استفاده از آن هم شکل خاص دایروی آن است که کاملا مناسب است برای صعب العبور شدن دسترسی به کوه هلاکت و سخت تر شدن کار برای هابیتهای بیچاره.

 

 امیدوارم با اطلاعات جدیدی که درباره نقشه ها داریم این شکل از بازنمادسازی نامسئولانه درباره آثار تالکین کمتر بشود، اما از طرفی هم نگرانم که حالا عده ای دعوای موردور با گاندور را به تشنجهای اخیر بین هند و چین ربط بدهند!

قسمت اول مقاله «داستان نقشه توضیح گذاری شده و معماهای پنهان پروفسور تالکین»

قسمت دوم مقاله «داستان نقشه توضیح گذاری شده و معماهای پنهان پروفسور تالکین»

نگاهی دقیق به فاجعه دشت های گلادن

The Death of Isildur

مرگ ایسیلدور اثر Anke Eißmann

ترجمه: آرش شامرادلو

مقاله ای که در پایین گردآوری شده است شامل ترجمه بخش هایی از فصل سوم قصه های ناتمام، موقعیت، و تاریخچه دشت های گلادن میباشد. اگر دوست دارید بدانید چه اتفاقی در دشت های گلادن افتاد با ما همراه باشید.

موقعیت و تاریخچه:

مرداب های گلادن در بین سرزمین لورین و گدار قدیمی، در مصب رودخانه ای با همین نام قرار دارد که از کوهستان مه آلود سرچشمه میگیرد. گلادن در روزگار پیشین جزو اولین سکونتگاه های الف های سیلوان و برکه ای بزرگ و آبگیر آندوین بود. در روزگار پسین این دریاچه به مردابی عظیم و محلی برای رشد انواع گیاهان سمار و نی که ارتفاعشان تا قد انسان هم میرسید بدل گشت و در نهایت این مرداب ها به شرق رودخانه نیز کشیده شدند. همچنین این مرداب ها از معدود مکان هایی بود که میشد از طریق آن به طرف دیگر رودخانه گذشت، پایین دست آن آندوین شیب‌دار و شتابان میشد و در ادامه با ریزابه هایی همچون گلادن، سیلورلود و لیم لایت تغذیه میشد و پل زدن روی آن غیرممکن.

در سال دوم دوران سوم، اینجا محلی بود که ایسیلدور به همراه سه پسرش و گروهی شامل از دویست سلحشور مورد حمله اورک ها قرار گرفت و حلقه یگانه از دست رفت.

اما حلقه گم شد، در رودخانه بزرگ آندوین افتاد و ناپدید شد. ایسیلدور، از ساحل شرقی رودخانه به طرف شمال پیشروی میکرد که نزدیک دشت های گلادن اورک های کوهستان به او شبیخون زدند و تقریبا تمام افراد او کشته شدند. او به داخل آب پرید اما وقتی داشت شنا میکرد حلقه از انگشتش سر خورد و بیرون آمد و اورک ها او را دیدند و با تیر و کمان کشتند.

در سال ۱۰۵۰ سائورون برای جستجوی حلقه استحکامات دول گولدور را بر روی تپه آمون لنس برآورد. و نیز تقریبا در همین زمان بود که هابیت های ساکن در این دشت ها و سواحل رودخانه بزرگ، به علت ازدیاد جمعیت و سایه سیاهی که بر سبز بیشه افتاده بود تصمیم به مهاجرت به غرب کوهستان مه آلود و اریادور میگیرند.

در حدود سال ۲۴۶۳، سمه آگول و ده آگول دو دوست از نژاد هابیت و از تیره استور ها بودند که برای ماهیگیری به دشت های پر از زنبق و نی های گل دار گلادن رفتند و این دشت بار دیگر نقشش را در تاریخ سرزمین میانه ایفا کرد، آنجا ده آگول حلقه یگانه را یافت اما سمه آگول او را به قتل رساند و حلقه را عزیز خودش خواند.

سارومان در سال ۲۸۵۰، پس از اینکه شورای سفید به لطف گندالف دریافت که نکرومانسر حقیقتا خود سائورون است، به امید اینکه حلقه را قبل از سائورون پیدا کند بر دشت های گلادن نگهبانانی را گماشت اما به زودی فهمید که خدمتکاران سائورون نیز  آن دشت ها را برای پیدا کردن خبری از حلقه دارند زیر و رو  میکنند پس پا عقب کشید و با درخواست شورا مبنی بر حمله بر دولگولدور موافقت کرد.

در هفدهم جولای بار دیگر این دشت ها به امید پیدا کردن خبری از سکونتگاه هابیت ها، به دستور سائورون به صورت مخفیانه توسط نزگول مورد جستجو قرار میگیرد.۱

اما سوالی که در اینجا پیش می آید این است که اصلا حلقه در دشت های گلادن چکار میکرد؟ میدانیم که راه متداول برای رفتن به اریادور جاده نومه نوری۲ است. جواب این سوال بصورت مفصل در فصل سوم قصه های ناتمام آمده است.

پس از سقوط سائورون، ایسیلدور برای بازیابی نظم و قوانین و تعیین حد و مرز گوندور به آنجا باز میگردد و با دریافت الندیلمیر۳، پادشاهی قدرتمندش را بر تمام دونه داین شمال و جنوب اعلام میکند. پس از گذشت یکسال زمانی که بالاخره احساس راحتی و آسودگی کامل کرد تا به قلمروی خودش برگردد، میخواست که اول از همه به ایملادریس برود چون همسر و کوچکترین پسرش را در آنجا گذاشته بود؛ همچنین یک نیاز ضروری برای مشورت با الروند داشت. بنابراین او راه شمال را از اوسگیلیات به دره های آندوین و در نهایت به گذرگاه کیریت فورن اِن آندرت را گزید.۴  سفر طولانی بود اما تنها راه دیگر، رفتن به غرب و سپس شمال برای رسیدن به چهارراه، و در نهایت رفتن به شرق به طرف ایملادریس، بسیار طولانی تر بود؛ شاید سریعتر برای افراد سواره، اما ایسیلدور هیچ اسب مناسبی برای این جاده طولانی نداشت۵؛ همچنین شاید امن تر در روزگار پیشین، اما سائورون شکست خورده بود و مردم دره های آندوین هم جزو متحدین ایسیلدور بودند و ایسیلدور هیچ نگرانی و ترسی نداشت.

پس همانطور که در افسانه های روزگار پسین گفته شده است، سپتامبرِ دومین سال دوران سوم بود که ایسیلدور به همراه سه پسرش الندور، آراتان و کیریون و گروه محافظانش شامل از دویست سلحشور از دروازه شرقی اوسگیلیات به طرف شمال راه افتاد و انتظار داشت که تا قبل از اینکه زمستان به شمال کشیده شود، تا چهل روز به ایملادریس برسد. از سفر آنها چیز زیادی گفته نشده است، در حالی که روز سی ام سفرشان در حال گذر بود، دونه داین آواز میخواندند و  خوشحال بودند از  اینکه به پایان پیاده روی روزانه شان رسیده اند و سه چهارم مسیر ایملادریس را پشت سر گذاشته اند. اما ناگهان همزمان با غروب خورشید، از طرف راستشان صدای فریاد زننده اورک ها را شنیدند که از دامنه جنگل (در آن زمان هنوز جنگل بود) به پایین میدویدند، در نور کم تعدادشان را فقط میشد حدس زد اما تعداد دونه داین  به طور واضح حتی تا ده برابر کمتر بود.

سایه‌ای از نگرانی بر دل ایسیلدور افتاد و به الندور۶  گفت: «انتقام سائورون ادامه دارد، هر چند اگر خودش مرده باشد. در اینجا حیله و نیرنگی تدبیر شده است و ما هیچ امیدی برای کمک نداریم: موریا و لورین در پشت سر مانده‌اند و تا قلمروی تراندویل چهار روز فاصله است.» الندور پاسخ داد: «و ما چیز ارزشمندی را به همراه خود حمل میکنیم.»

اورک ها داشتند نزدیکتر میشدند، ایسیلدور رو به اوهتار کرد و گفت: «من نگهداری از این را الان به عهده تو میگذارم.» و نیام بزرگی را به او داد: تکه های نارسیل، شمشیر الندیل. «هرطور شده است از آن نگهداری کن، به هر قیمتی که هست؛ حتی به این قیمت که اگر بخاطر رها کردن من، یک بزدل خطاب شوی. همراهی را انتخاب کن و فرار کن، این یک دستور است.» اوهتار دربرابر او زانو زد و دستش را بوسید و سپس همراهی را برداشت و به سرعت به طرف دره های تاریک فرار کرد۷.

اورک ها  ابتدا طوفانی از تیر را بر سر دونه داین نازل کردند، سپس با فریادی ناگهانی از آخرین شیب های جنگل به طرف دونه داین یورش بردند، همانطور که ایسیلدور میخواست، انتظار داشتند با این یورش دیوار دفاعی دونه داین رو بشکنند اما این اتفاق نیافتد و دیوار استوار باقی ماند، تیر ها در برابر زره نومه نوری بیهوده بودند، دونه داین از بلندترین اورک ها بلندتر بودند و سلاحشان بسیار پیشرفته تر. حمله شکست خورد و نیروی دشمن خرد شد و اورک ها عقب نشینی کردند.

به زودی شب فرا میرسید، ایسیلدور دستور داد تا ادامه راه را بدون استراحت و بصورت مخفیانه‌ تر طی کنند، شاید باور داشت که بعد از آن عقب رانده شدن سنگین، اورک ها پی کارشان بروند. هر چند ممکن بود دیده‌بان‌ها او را تعقیب و گروهش را تحت نظر بگیرند، کاری که عادت اورک ها بود، بخصوص وقتی که طعمه ممکن بود برگردد و انتقام بگیرد.

اما اشتباه میکرد، این فقط یک حمله غافلگیرانه نبود، آمیزه‌ای از تنفر و خشم و بیزاری وحشیگری بود که مصرانه ادامه داشت. اورک های کوهستان توسط خادمان ظالم باراد-دور تقویت میشدند و از آنها دستور میگرفتند، مدت ها قبل بیرون فرستاده شده بودند تا راه را تحت نظر بگیرند. هر چند علت این کار را نمی‌دانستند و اطلاعی از حلقه ای که دو سالِ پیش از دست سیاه بریده شد نداشتند ۸ اما همچنان روح پلید سائورون در حلقه وجود داشت و خادمانش را فرا میخواند. دونه داین تنها یک مایل رفته بودند که اورک ها بار دیگر شروع به حرکت کردند، تمام نیرو های خود را جمع کرده بودند اما این بار حمله ای صورت نگرفت، قصدشان این بود که از راه دور۹ دونه داین را در حلقه محاصره به دام بیندازند.

الندور به طرف پدرش رفت که در تاریکی تنها ایستاده بود و خواستار این شد که ایسیلدور از حلقه برای شکست دشمن استفاده کند اما ایسیلدور گفت: «افسوس، فایده ای ندارد. من نمیتوانم از آن استفاده کنم. من از دردی که با لمس کردن آن همراه است وحشت دارم.۱۰ و هنوز توانایی آن را پیدا نکرده ام که حلقه را تحت اراده خود درآورم. به فردی قدرتمندتر از من احتیاج است، سرافرازی و غرور من درهم شکسته شده، حلقه باید به دست نگهدارندگان آن سه ۱۱سپرده شود.»

شب رسیده و امید محو شده بود. صدای شیپور ها برخاست و جنگ آغاز شد. اورک ها وحشیانه و بدون پروا خود را به روی دونه داین پرت میکردند، شانس موفقیتشان در این روش یک به پنج بود، تاوانی بسیار ارزان. کیریون در این روش کشته شد و آراتان نیز در هنگام نجاتش به طور مرگباری جراحت برداشت. انسان ها داشتند شکست میخوردند.

الندور هنوز صدمه ای ندیده بود و به دنبال ایسیلدور میگشت. او داشت افراد را در طرف شرق، جایی که حمله سنگین تر بود فرماندهی میکرد. اورک ها هنوز از الندیلمیری که او بر سر گذاشته بود میترسیدند و از مقابله با او پرهیز میکردند.

الندور به ایسیلدور رسید و گفت: « پادشاه من، کیریون مرده و آراتان در حال مردن است. آخرین مشاورت تو را پند میدهد نه دستور. برو! محموله را ببر و به هر قیمتی که شده آن را به دست سه محافظ بسپار، حتی اگر به قیمت رها کردن من و افرادت باشد.

ایسیلدور گفت: «شاهزاده، من میدانم که باید چکار کنم؛ اما از درد وحشت دارم، و همچنین نمیتوانم تو را تنها بگذارم. مرا ببخش که غرور و تکبرم تو را به این ورطه نابودی و مجازات کشاند.۱۲ الندور او را بوسید و گفت: « حالا برو، برو»

ایسیلدور به طرف غرب رو برگرداند و با ضجه حلقه را در انگشت کرد، و هیچگاه بار دیگر در سرزمین میانه دیده نشد. اما  ستاره الندیل قابل خاموش شدن نبود و ناگهان با نور سرخ شروع به درخشش کرد، برانگیخته مانند یک ستاره سوزان. اورک و انسان با وحشت از سر راهش فرار کردند، ایسیلدور باشلقی بر سرش کشید و در تاریکی های شب ناپدید شد.۱۳

از آنچه بر دونه داین گذشت تنها این را میدانیم که همه ی آنها کشته شدند غیر از یک نفر، یک ملازم جوان. الندور از دست رفته بود، کسی که در آینده باید شاه میشد، یکی از بزرگترین و بهترین های نسل الندیل، در نیرومندی و خردمندی، در عظمت و بزرگواری، بدون تکبر مانند پدربزرگش.

اما ایسیلدور به همراه درد و غم عظیمی که در دل داشت مانند گوزنی که از دست سگ شکاری فرار کند میدوید، تا زمانی که به پایین دره رسید. آنجا توقف کرد تا مطمئن شود کسی تعقیبش نمیکند؛ زیرا اورک ها در تاریکی میتوانستند با بوییدن رد پا را دنبال کنند و نیازی به چشم نداشتند. سپس او راه را با احتیاط بیشتری ادامه داد چون دره تاریک و پر از تله برای افراد سرگردان بود.

پس اینگونه بود که در نهایت در نیمه شب به ساحل آندوین رسید، و او خسته و فرسوده بود. رودخانه در گردش و شتابان در روبرویش جریان داشت. مدت زمانی را افسرده و تنها ایستاد. سپس با عجله، تمام زره و اسلحه هایش رو بیرون آورد به جز یک شمشیر کوتاه در کمربندش و به داخل آب پرید، علی رغم نیرومندی و تحمل پذیری بالایش  اما او امید کمی برای رسیدن به آن سوی ساحل داشت. او مجبور به شنا برخلاف جریان آب، تقریبا به طرف شمال بود. در آنجا ناگهان متوجه شد که حلقه نیست، اتفاقی یا غیر اتفاقی حلقه او را ترک کرده بود و در جایی گم شده بود که هیچ امیدی برای پیدا کردنش نبود. در ابتدا گم شدن حلقه آنچنان برای او سخت بود که دیگر تلاشی نکرد و ترجیح میداد غرق شود. اما این حس به زودی گذشت و درد پایان یافت. یک بار سنگین از دوشش برداشته شده بود. پایش زمین را لمس کرد، به مرداب های گلادن رسیده بود: یک انسان میرا، یک موجود کوچک گم شده در سرزمین های وحشی سرزمین میانه. اما چشمان تیزبین اورک های نگهبان، سایه ای از ترس به همراه چشمان نافذی مانند ستارگان را تشخیص دادند و تیر های زهرآگینشان را به طرف او رها کردند. تیرها گلو و قلبش را شکافتند و بدون اینکه ضجه و فریادی بزند به پشت به داخل آب افتاد و جنازه اش هیچگاه پیدا نشد. اینچنین بود سرنوشت ایسیلدور: اولین قربانیِ کینه توزی حلقه ی بی ارباب، دومین پادشاه تمام دونه داین شمال و جنوب، شاه آرنور و گوندور.

پاورقی:

  1. در آن زمان سائورون از طریق گولوم سرگذشت حلقه را دریافته بود و آوازه بیلبوی هابیت و حلقه ی جادویی اش در جهان پیچیده بود.
  2. بعد ها شناخته شده با نام جاده شمالی و جاده سبز.
  3. سربندی با دو الماس درخشان به همراه بندی نقره ای که پادشاهان آرنور به جای تاج آن را میپوشیدند: ستاره ی الندیل.
  4. این گذرگاه در روزگار پسین با نام گذرگاه فوقانی شناخته میشد، در سالیان بعد تورین و شرکا از همین راه به پویش اره‌بور رفتند، همچنین در شورای الروند گلوین دورف به این گذرگاه اشاره میکند.
  5. نومه نوری ها در سرزمین خودشان مجذوب اسب ها بودند و به آنها احترام میگذاشتند. اما از آنها در جنگ استفاده نمیکردند؛ چون تمام جنگ هایشان بر روی دریا بود. همچنین آنان مردمانی نیرومند با قد و قامت بلند بود و سربازان نومه نوری به پوشیدن زره و اسلحه های سنگین عادت داشتند. در جنگ تنها پیک ها و کمانداران از اسب ها استفاده میکردند (که معمولا نومه نوری نبودند). در جنگ اتحاد آخر همین اسب ها هم بشدت آسیب دیدند و تنها تعداد کمی از آنها در اوسگیلیات موجود بود.
  6. وارث و بزرگترین پسر ایسیلدور.
  7. در سیلماریلیون و یاران حلقه اشاره شده است که تنها سه نفر از آنطرف کوه ها برگشتند، نفر سوم استلمو ملازم الندور بود که از جنگ جان سالم از به در برد.
  8. هیچ شکی در این نیست که این اورک ها فرستاده سائورن بودند برای غارت و چپاول افرادی که قصد داشتن از طریق کوهستان راهشان را کوتاه کنند. بعید است که خبری از سقوط سائورون به آنها رسیده باشد چون محاصره باراد-دور سفت و سخت بود و تمام نیروهای باراد-دور یا نابود شده بودند یا به همراه اشباح حلقه به شرق دور گریخته بودند. این دسته کوچک در شمال فراموش شده بودند و احتمالا فکر میکردند که سائورون فاتح نبرد شده است و دشمن دارد عقب نشینی میکند. هیچ شکنجه‌ای خشم سائورون را آرام نخواهد کرد که آن احمق‌ها اجازه دادند ارزشمندترین شی سرزمین میانه اینگونه به همین راحتی از دست برود، حتی با اینکه چیزی از حلقه نمیداسنتند. حلقه یگانه، بجز خود سائورون تنها برای نه اشباح حلقه شناخته شده بود، بردگان آن. با این حال افراد زیادی فکر میکردند که این درنده خویی و وحشیگری اورک ها برای بازپس گرفتن حلقه است.
  9. از کمان های نومه نوری ها هراس داشتند و فاصله شان را حفظ میکردند، اما تعداد کمانداران کمتر از آن بود که ایسیلدور نیاز داشت، کمتر از بیست عدد، چون انتظار این اتفاق را به هیچ وجه نداشتند.
  10. مقایسه کنید با کتیبه ای که ایسیلدور در مورد حلقه، قبل از عزیمتش در گوندور نوشته بود و بعد ها هم گندالف در شورای الروند به آن اشاره میکند: “داغ بود وقتی ابتدا آن را بدست گرفتم، داغ مانند اخگر، و دست من سوخت، بگونه ای که شک دارم هیچگاه از درد آن خلاصی یابم. با این حال الان که دارم این را مینویسم سرد است، و بنظر میرسد که دارد کوچکتر میشود.
  11. نگهدارندگان سه حلقه الفی.
  12. ایسیلدور با غرور و تکبرش، برخلاف پند کیردان و الروند مبنی بر نابود کردن حلقه یگانه در آتش اورودروین، حلقه را برای خودش برداشت و موجب کیفر خودش و فرزندانش شد.
  13. نکته قابل توجه این است که نور الندیلمیر در مقابل قدرت ناپدید کنندگی حلقه مقاوم بود اما وقتی ایسیلدور باشلق بر سر گذاشت نور خاموش و محو شد.